Antoine de Saint-Exupéry

 

 

 

Al Prinzipìn

 

Traduzión in dialét mirablés

Traduzione in vernacolo mirabellese di Giorgio Bianchi
Illustrazioni di Antoine de Saint-Exupéry

IN PREPARAZIONE

LAVORI IN CORSO

 

A LEONE WERTH

A dmànd scùsa ai putìn d’avér dedichèa cal lìbar chi a na parsόna grànda. Ma a ghè na rasón: stà parsόna l’è al mìa miór amìgh che a gàva al mónd. Agò na sgónda scùsa: sta parsóna acsì grànda al capìss tùt, anch i lìbar par i putìn; e a gò na tèrza scusa: stà parsóna grànda la stéa in Frèanza, la ga fam, la ga fréd e la ga un gràn bisógn d’èssar cunsulèada. E se tùti st’il scùs in an bàstan brìsa, a dedicarò al lìbar al putìn che lu l’è stèa. Tùtt i grànd iin stèa, putìn! (Ma iin póch quî che iss sal tìeanan in mént).

E acssì a vói fèar na corezión a la mìa dèdìca:

 A LEONE WERTH
Quànd l‘ìeara un putìn

Cap. I

Tant temp fa, quand mi agh’avèava sìa ann, in un lìbar cal ciacarèava ad quànd al mónd a l’ìeara tùta na furèsta, aiò vist un diségn belìssim, pròpria splèndid: a s’avdèava un serpènt bòa méntar cal mànda zzó na bèstia intìeara.

A voi fèarav védar la còpia dal diségn ch’aiò vist.

Agh’ìeara scrit che i bòa ingόian na bèstia tut’intìeara e dóp in rièssan più a mùavrs e i drûaman par sìa miis, al temp c’agh vol par dìgerir.

Il stòri dla giùngla i gli’um pièasan dimόndi, e a gò pìnsèa su un bèl póch; aiò èanch tintèa ad fèar al mìa prim diségn. Al mia diségn nùmar un, cal m’è gnu acsì:

A iò fat védar al mìa caplavór a d’la zent più vècia ad mi e a go dmandéa se al mìa diségn al fèava ciapèar pôra. Ma i man rispóst: «Ciapèar pôra? Parchè mài un al duvrév ciapèar pôra d’un capèl?»

Al mìa diségn al n’ìeara brìsa al diségn d’un capèl, l’ìeara al diségn d’un serpènt cal mànda zo n’elefèant. Alóra parchè i psìssan capìr bén ad cùssa as tratèava, aiò fat al diségn ad déntar dal bòa e aiò fat al diségn d’la part ad fóra dal bòa. (Con la zzént più vècia ad nu, bisògna sémpar spiegarèas bén).

 Al mìa sgònd diségn l’ìeara acsì:

Sta vòlta i man dit ad laséar stèar i bòa, sìa quì ad dèntar che quì ad fôra, adpinsèar ad più a la geògrafìa, a la stòria, a l’aritmètica, la gramàtica. L’è stèa acsì che a sìa ann a iò mandèa a fàras bandìr quéla che la psèava dvìntèar la mìa grandiósa cariéra ad pitór. Al falimént di mìa disìgn (al nùmar un e al nùmar du) al m’à tolt l’ànma. I più grànd ad nu iin capiss nìeant dal mònd di putìn e i putìn i sa stùfan ad duvèr sémpar ripètar e spieghèar più d’na vòlta. Alora a iò truvèa n’èaltra profesiòn e a iò imparèa a pilotèar i‘areoplàn. A iò vulèa su tut al mónd: e a iò capì finàlment a tgnóssar ben  la geògrafìa; l’è stà un quèl ùtil dabόn.

A cólp d’oc a poss distìnguar la Cìna dall’Arizòna, e se un al sperd in tlà not, sta sapiènza l’è ad grànd aiùt.

In tlà mìa vìta a iò incuntrèa tànta zént impurtèanta, a iò vissù par dimόndi tèmp in mèz ai grànd personàgg. A l’iò tgnussù intimàment, a iò guardèa bén pròpria da vsìn. Ma l’upiniόn che a gavèava ad lor la n’è brìsa dvintèada mióra.

Quànd a n’incutrèava un ad stór chi che i um parèavan ad mént avèrta, a tintèava l’esperimènt dal diségn nùmar un che a iò sémpar tgnù con mi e a zarchèava ad capìr acsì sl’ìeara dabόn na parsóna sgagèada. Ma sìa cla fùss na dòna o un òman, la rispòsta l’ìeara sémpar quéla: «L’è un capèl.»

E acsì an scurèava più ad bòa, ad furèst primòrdiali, ad stréll. Alóra cuss’òia fàt: um son mìss al so livel. Agh ciacarèava ad brìdge, ad gòlf, ad pulìtica, ad cravàtt. E lu l’ìeara tut sudìsfat d’àver catèa un om acsì sensìbil.

Cap. II

Acsì aiò passèa la mìa vìta da par mì, senza ninssùn cal psèss ciacarèar con mi, fin a sìa ann fa quànd aiò avù n’inzidènt con al mìa aparéc, in tal desèrt dal Sahàra. Ass ìeara rot un quel in tal mutόr, e sicóm con mi an gavèava brìsa un mecànich e nièanch na parsòna, incìun, um son ardùt a zarchèar al guàst da par mi. L’ìèara na questiόn ad vìta o ad mòrt, infàti a gavèava âcua da bevar sol par na smèana. La prìma not, aiò durmì su la sabia, dimόndi, dimόndi luntàn da ogni abitaziόn. Um sintèava isolèa, cmè un in mez al mar, su dna bàrca, mìssa cum Dìo vol, dop avér fat naufràg. Avv pssì imaginèar la mìa maravèia d’èssar dasdèa a l’àlba da na stràna vuslìna-

– Par piàser  um diségnat na pîeagra?

– Còssa?

– Diségnum na pîeagra.

Aiò fat un scat in pìa cmè se a fuss stèa culpì da na saéta.  Um son sfarghèa i ùacc più d’na volta guardàndum intóran, dapartùt. E aiò vist na parsùnzina straurdìnaria che l’um studièava con grànd serietà. Più tèard agò fat un ritrat che, chi adèss, apssì védar.  Ma al mia diségn l’è dimόndi men fìndal mudèl. 

 

La cόlpa la né brìsa mìa, però. Con la pόca spìnta che i più vìacc i man dèa a la cariéara ad pitór, quànd agavèava sìa ann, an son mài stèabón d’imparèar a disgnèar èaltar quìa che i serpènt bòa dal d’fôra o dal déntar.

A guardèava fis l’impruvìsa apariziόn con i ùacc fôra da la tèsta par al stupór. A voi che av rindìdi cont che um truvèava a ‘mille miglia’ da na cà abitèada,epùr al mìa umarìn an parèva brìsa pers in mezz a tùta clà sàbia; brìsa stralunèa par la fadìga, o par la fam; par la sée, o par la fìfa. Nìeanta ad lu l’umdèava l’impressiόn d’un putìn pèrs in tal desèrt, a mil e mil ‘chilòmetri’ da όgni umàna abitazión. Quànd finalmént aiò pssù ciacarèar, a gò fat n’admànda:

– Ma cùssa fat ti, chi?

Cmè tùta rispòsta, lu l’à ripetù lentàment cum se ass tratìs d’un quèl dimóndi impurtèant:

– Par piasér, diségnum na pîeagra…

Quànd un mistèri l’è acsì inténs a nass pol che ubìdir. Par asùrd che al psiss èssar, a  mill chilòmetri dal mónd e in prìgual ad mòrt, aiò tiràfôra da na bissàca un fuièt ad càrta e na péna da scrìvar. Ma a m’è gnù in mént che i mìa stùdi i s’ìearan cunzentrèa su la geògrafìa, su la stòria, l’aritmètica e la gramàtica e a gò dit, con un póch ad fastìdi, c’an savèva brìsa disgnèar. Al m’à rispòst:

– Le l’istèss. Diségnum na pîeagra..

An avèava mai disgnèa na pîeagra e alóra a gò fat un dì du disìgn che avèava fat dimόndi volt: quel dal bòa dal déntar; e a son stà dimóndi surprés in tal sintìrum rispòndar:

– No, no, no! An vói l’elefèant déntar al bòa. Al bòa l’è dimóndi priglôs e l’elefèant tròp gròs. In du a vìv mi, tut i quìa iin dimóndi cinìn. Aiò bisògn ad na pîeagra: disegnùm na pîeagra.

A gò fat al diségn.

A l’à guardèa con grànd atenzión, e po’ l’à dit:

– No! Sta pîeagra l’è malèada. Fàman n’èaltra.

A gò fat un èaltar diségn.

Al mìa amìgh al m’à surìs con gentiléza e cumpasiόn.

– Tal pùa védar da par ti che quésta la n’è brìsa na pîeagra. L’è un brìch. Al gà i còran.

A iò fat al diségn par la tèrza vòlta, e par la tèrza volta l’è stèa rifiutèa.

– Questa l’è trop vècia. A vòi na pîeagra zóvna, clà possa vìvar par dimóndi temp.

Sta vòlta la mìa paziènza l’ìeara esaurìda. A gavèava fùria ad métar a post al mìa mutόr. A iò butà zó un quart diségn e tirèa fôra stà spiegazión chi:

– Quèsta l’è sól na casséta. La pîeagra che ti at vrìss, la ghè dentàr.

A sson stèa dimóndi surprès ad vedàr la fàza ad cal putìn, iluminèaras.

– Quést chi l’è pròpria quel che mi avlèava. Pensàt ti che sta pîeagra l’avrà bisόgn ad dimóndi èrba?

– Parchè?

– Parchè in du a vìv mi, al mónd l’è cinìn…

– Agh srà ad sicùr abastànza èrba par lìa; l’è dimόndi cinìna la pîeagra che a t’ò dèa.

Al s’è chinèa sul diségn:

– Brìsa acsì cinìna che – oh, guàrda! – l’à s’é mìssa a durmìr…

E l’è stèa acsì che aiò tgnussù al prinzipìn.

Cap. III

A gò miss dimόndi temp a capìr d’indù al gniss. Al prinzipìn, cl’um fèava na dmèanda drìa a cl’èaltra, a parèava cal sintìss mai il mìa dmèand. E acsì, quànd l’à vìst par la prìma vòlta al mìa aparéc, al m’à dmandèa:

– Cuss el cal quèl, lì?

– Al n’è brìsa un quèl: al vòla; l’è n’aparéc. Lè al mìa aparéc.

Mi a ìeara ben cuntènt ad fàragh savér che mi a vulèava.

Alóra l’ha fat un vèrs:

– Cùssa at fat?  Tìa caschèa dal zìal!

– Sì, a gò rispòst con dimóndi semplizitèa.

– Ah! Questa chi l’è pròpria  ridìcula…

E al prinzipìn l’è stciupèa in una bèla ridùda clà m’à fat gnir al nervόs. A vói che il mìa sgràzi il sìan cardùdi sul sèri. E po’ dòp l’à cuntinuèa:

– Alóra ànca ti at vìan dal zìal! Ad che pianéta iiat?

Ma aln m’à brìsa rispòst. La scrulèa la tèsta dand n’ucièa a l’aparéc.

– Ad sicùr con cal quèl lì t’an pùa brìsa gnir da dimóndi luntàn…

E sùbit dòp al s’è isolèa in na lùnga meditazión. E pò dòp, l’à tirèa fóra da la bissàca la mìa pîeagra, sprufundànd in tlà contemplaziόn dal so tesòr.

Vùaltar a pssì ben imaginèar cum mi a fuss pìn ad curiositèa ad clà mèza cunfidènza su i èaltar pianéti. A iò zarchèa ad tiraràgh fôra di èaltar quìa:

– Da in du vièanat, umarìn? In du èla la tό cà? In du vùat purtàr la mìa pîeagra?

Al m’à rispòst dop avéragh pinsèa su un bèl póch.

– Quél che a ghè ad bón, l’è che la casséta che ti at’m’à dèa, l’agh servirà da cà par la nòt.

– Sicùr. E, se at sarà brèav, at darò na còrda par lighèar la pîeagra durànt al dì; e un palét par lighèarla.

La mia propòsta l’à scandalizèa al prinzipìn.

– Lighèarla? Ach quèl buf!

– Ma se ti tan la lìgh, l’andrà in gìr e l’ass pardrà…

Al mìa amìgh l’è stciupèa ad nóv a rìdar:

– Ma in du vùat cla vàga

– Dapartùt! Anch slà va drit davanti a lìa…

E al prìnzpin al m’à rispòst pensierós:

– Al n’impòrta brìsa; in du a stagh mi, al post l’è dimόndi cinìn!

E fórsi, con un póch ad malincùnia, l’à dit:

– Drit davànti a mi, an s’va brìsa dimόndi luntàn…

Cap. IV

Acsì avèava savù na sgónda nuvitèa dimόndi impurtèanta! Che al so pianéta, in du l’è nassù, l’ìeara un poch più grand d’na cà.

Ad sicùr sta nutìzia l’an psèava brìsa maraviàrum tròp. A savèava dimόndi ben che dòp i grand pianéta cmè la Tèra, Giove, Marte, Venere, che nu agavèn dèa un nόm, aghnè ancòra un zìntunèar ch’iin acsì cinìn, che ass fa fadìga a védri anch col telescòpi. Quand un astrònum al squàcia un ad chi quìa chi, al gdà al nόm con un nùmar. Al la ciàma par esèmpi: «l’asteròid 3251.»

A iò dil bòni rasòn ad pinsèar che al pianéta d’in du a gnèava al prinzipìn l’è l’asteròid B 612. Quest l’è stèa vist na sóla vòlta al telescòpi da un astrònum turch

L’avèava fatt alóra na grand dimostrazión, ad un Congrès Internazionàl d’Astronomìa, par èssar riussì a scuacièar l’asteròid. Ma vistì con cal custùm da turch, ninssùn a l’avèava ciapèa sul sèri. I grand iin fat acsì.

Con dimόndi furtùna par la reputaziòn dl’asteròid B 612 un ditadòr turch l’ha vlù, con la fòrza, che al sò popùl, sòta pèna ad mort, als vistìss a l’europèa. L’astrònum l’à rifàt la so dimostraziόn in tal 1920, con un custùm dimóndi eleghèant. E stavòlta tut al mond l’è stèa da la so bànda.

Se mi aiò vlù dìruv tant particulèar su l’asteròid B 612; se aiò fat al so nùmar, a lo fat par il parsόn più impurtèanti, parchè a lór igh pièasan i nùmar. Quand agh ciacarè d’un amìgh nov, anghè dvers chi s’intarèssan di quìa ach cònta dabόn; in san dmàndan mai: «qual’èl al ‘tòno’dla sò vos? Qual’ iin i sùa zuàgh preferì? Fal coleziόn ad parpài?» Ma i v’dmàndan: «Quànt ann gal? Quànt fradìa? Quànt pésal? Quànt ciàpal so pèadar?» Alóra sì che i crèdan ad tgnòssral. Se a la zzént impurtèanta agh dgì: «Aiò vist na bèla cà con il pred ròsa, con i geràni in til fnèstar, e di clùmb sul quèrc», clor lì i’nanrìvan brìsa ad imaginèarsla. Bisógna dir: «A iò vist na cà da zzèntmila franch,» e alóra i s’fan tutt maràveia: «Cum l’è bèla!»

E acsì se agh dgì: «La pròva che al prinzipìn l’è esistì sul sèri, l’è che l’ìeara dimόndi bèl, cal ridèava e che al vlèava na pîeagra: quand un al vol na pîeagra: al vol dir che l’esìst dabón.» Beh, iv daràn ad spalèta e iv trataràn cmè un putìn. Ma se invèzi agh dgì: «Al pianéta da din dul vîean l’è l’asteròide B 612». Alóra, iin sùbit cunvìnt e i làssan lì ad far dil dmèand; iin fat acsì.  An bisògna brìsa tùarsla. (I putìn i an da èssar bun, con i più grand).

Ma ad sicùr, nu che a capèn cum l’è la vìta, ass nin freghèn di nùmar! Um srè piasù tachèar sta stòria, cmè na fòla: um srè piasù tachèar acsì: «Aghìeara na vòlta un prinzipìn cal vivèava su un pianéta poch più grand ad lu e l’avèava bisògn d’un amìgh…»

E par chi capìss la vìta l’è un fat pusìbil.

E po’ a nun pièas brìsa che ass lèza al mìa lìbar a l’alzîèara.  Fèar savér i mìa ricòrd e cunfsèar i mìa pìnsîear, l’è par mi, sempar un gran spiasér. Iin bèla sìa ann che al mìa amìgh al s’nè andèa con la sò pîeagra e mi a zzerch d’an sminghèarmal brìsa. Sminghèaras d’unamìgh l’è un quèl pin ad tristézza; e um pol capitèar anch a miaddvintèar cmè i grand che i sintèressan sol ad nùmar. E l’è anch par quest che a iò cumprèa na scàtla con i culùr e con il matìt. Al n’è brisa fàzil rimétras a disgnèar a la mìa età; quand an s’è fatt nìeant èaltar tentàtiv che quel d’un diségn d’un serpènt bòa, disgnèa dal d’fôra e un serpènt bòa dal d’èntar (quand a gh’avèava sìa ànn d’età). Um darò da fèar par disgnèar di ritràtt chi ssumìglian al più pussìbil; purtròpp an sson brìsa sicùrad riuscìragh. Un diségn al và ben, ma clèaltar a n’agh sumìglia parnìeant, agh riés na vòlta sì e na vòlta no.Um sbàli anch sul proporziόn e su il misùr: chì, al prinzipìn l’è anch tropp grand; là, l’è trop cinìn. An son brìsa sicùr nìeanch dal culόr di so vistii. E alóra a tent e a tentènn, ben o mal. E a finìs par sbagliàrum su zzert particulèar, chi iin impurtèant. Ma quest a m’al duvì pardunèar.   Al mìa amìgh al n’um dèava mai dil spiegaziόn: lu al pinsèava che mi a fuss cmè lu.  Ma mi, sfurtunàtament par lu, a ìeara più avsìn ai grand, a la pinsèava cmè lor. Fòrsi a sson drìa dvintèar vèc.

Cap. V

Tutt i dì a imparèava un quèl nóv sul pianéta, su la partènza, sul viàz e l’è stèa acsì che al tèrz dì, a io tgnussù al dràma di baobàb. Anch stavòlta al mèrit l’è stèa dla pîeagra, parchè a l’imprùvìs al prinzipìn al s’è miss a interoghèarum. Aghìeara infàti gnù un gran dùbi:

– Ma el pròpria vèra che il pîeagar il màgnan i arbùst?

– Si, l’è vera.

– Ah! A sson pròpria cuntént.

An capèva brìsa parchè par lu al fuss acsì impurtèant che il pîeagar il magnèssan i arbùst. Ma al prinzipìn l’à seguitèa ad insìstar:

– Alóra i màgnan anch i baobàb?

A gò fat nutèar, al prinzipìn, che i baobàb i nin brìsa di arbùst, ma di àlbar grànd cmè dil cîas e se ànch al sfuss purtèa con lu na màndria d’elefèant, al narè magnèa nìeanch un baobàb sól.  

L’idèa dla màndria d’elefèant l’à fat rìdar al prinzipìn:

– Bisgnràrev mettri un su cl’èaltar…

Po’ l’à fat n’osservàzión con tànta sagiéza:

– Ma i baobàb prìma ad dvintèar grànd, i tàcan con l’èssar cinìn.

– L’è esàt! Ma parchè vùat che il tò pîeagar il màgnan i baobàb cinìn?

– Bè! Ass capìss!

al m’ha rispòst com ass tratèss d’un quel cièar. E a me vlù un gràn sfòrz d’inteligénza par capìr, da par mi, al problèma.

Infàti sul pianéta dal prinzipìn i gh’ìn, cumpàgna in ti éaltar pianéti, gli’èrb bóni e quèli catìvi; ad conseguènza, dil ssmént d’èrb bóni e ssmént d’èrbcatìvi. Ma il ssmént iin invisìbili: i drùaman in tal bùr dlà tèra fin a quànd, o un o clèaltar, agh vîen vóia ad dasdèaras. Alóra al sa stìra e al cùcia vers al sôl, pian pian, un belissìm ramèt, cl’an fa mèal a ninssùn. Se ass tràta d’un ramèt ad ravanèl o d’un rusèar, ass pol lassàral gnir fôra cum al vol. Ma se ass tràta d’nà piànta catìva, alóra ass dev tiràrla vìa sùbit quànd ass riès a tgniòssarla. A ghìeara dil ssmént terìbili sul pianéta dal prinzipìn: iìearan il ssmént ad baobàb. La tèra l’ìeara dimóndi infestèada. Infàti, sas’ tràta d’un baobàb e a s’arìva in ritèard an s’rìes più a liberàrsan: al ciàpa tut al pianéta e al la trapàssa con il sò radìs. E se al pianéta l’è trop cin e i baobàb iin trop, al stcìopa.

«L’è na questiòn ad disciplìna,» l’um dgèava pò al prinzipìn. «Quànd a la matìna dòp che un al s’è lavèa la fàza, ass dev sémpar fèar la pulìzia dal pianéta, apéna a s’è riussì a distìnguar i baobàb da i rûsèar, parchè iss sumìglian dimóndi quànd iin cinìn. L’è un lavór dimóndi nuiòs, ma fàzil da fèar.»

E un dì al prinzipìn al m’à dit ad fèar un bel diségn cal sarvéss a métar bén in tla tèsta, st’idèa, ai putìn dal mìa pàes. «Se un dì i viazaràn,» l’um dgèva, «stal cunsìli chi, algh prà sarvìr. Dil volt al pol cunvgnìr rimandèar a dòp al sò lavór, ma se ass tràta ad baobàb l’è sémpar un gràn casìn.  A iò tgnussù un pianéta abitèa da un om pìgar. L’avèava trascurèa ben trì arbùst…»

E con l’indicaziòn dal prinzipìn a iò disgnèa cal pianéta. Ah, nun pièasbrìsa fèar al moralìsta, ma al prìgual di baobàb l’è acsì póch tgnussù, e i rìstc, per chi a spardìss su n’asteròid, iin dimόndi priglûs, che na vòlta tèant aiò fat n’eceziόn. E a digh: «Putìn! Zzérchè ad fèar dimόndi atenzión ai baobàb!» E par far tgnòssar ai mìa amìgh un prìgual che ii’àn sémpar sfiurèa, cum a iò fat mi, sènza tgnòssral, a iò lavurèa tant temp a fèar cal diségn chi; la leziόn che mi a dèava la giustifichèava la fadìga. Vuèaltar a va dmandàrì fòrsi: parchè in cal lìbar chi anghè brìsa di èaltar disìgn altartèant grandiùscum l’ìeara quel di baobàb? La rispòsta le dimóndi sèmpliza: a iò zarchèa ad fèar n’un, m’an son brìsa stèa bón e bàsta.

 

Cap. VI

Oh, putìn, a iò capì un póch par vòlta che la to vìta cùrta l’è pìna ad malincunìa.  Par tròp tèmp, par distrèarat, ta n’avù nìeant èaltar che la ‘dolcézza’ di tramùnt. A m’in son acòrt al quàrt dì, ad matìna, quànd ta m’à dit:

– Um pièasan dimóndi i tramùnt. Andèn a védar un tramόnt.

– Ma ass dev sptèar…

– Sptèar còssa?

– Che al sôl al vaga zò…

Prìma t’avù n’ària surprèsa e pò dòp t’à ridù at ti stess e t’m’à dit:

– Um pèar sémpar d’èssar a cà mìa!

Infàti. Quand in ti ‘ Stati Uniti ‘ l’è mezzdì, tut al mόnd al sa che al sôl, al tramònta su la Frèanza. A bastaré psèr andèar in Frèanza in un minùt par védar al sôl cal va zò. Sfortunatàment la Frèanza l’è dimóndi luntèana. Ma sul to pianéta acsì cinìn at srèv bastèa spustèar la scràna d’un pas. E a tat guardèv al crepùscul tut il volt ch’at vlév…

– Un dì a iò vist al sôl, tramuntèar quaràntatre vòlt!

E più téardta vlù dìr:

– Sat… quand a s’è tròp pìn ad tristèza, a s’àma i tramùnt…

– Al dì dil quaràntatre vòlt, ti ìearat dimôndi pin ad tristèza?  

Ma al prinzipìn al n’à brìsa rispόst.

Cap. VII

Al quìnt dì, sémpar gràzie a la pîeagra, a mè stèa fàt lùs sul segrét dal prinzipìn. Al m’àdmandèa in mòd brùsch, sènza fèar tànti ciàcar, cmé sal fuss al frut d’un problèma pinsèa a lungh in silènzi:

– Na pîeagra, slà magna i arbùst, màgnala anch i fiùr?

– Na pîeagra la màgna tut quel clà càta.

– Si, anch i fiùr chi gan il spîn.

– Ma alóra il spîn cùssa sèrvni?

A nal savèava brìsa. In cal mumènt a ìeara dimóndi impgnèa a svidèar un bulόn dal mìa mutόr, clìeara tròp strìch. A ìeara preocupèa parchè al mìa inzidént l’ìeara dvintèa dimóndi brùt da risòlvar e l’âcuada bévar l’ìeara dvintèada dimóndi scàrsa e l’um fèava pinsèar al pez.

– A cùssa sèrvni il spîn?

Al prinzipìn l’an rinunzièava mài a n’admàndacl’avèva bèla fat. Mi, istizzì pral mìa bulόn, a iò rispόst al prim quèl cum nìeava in mént.

– Il spînin’servìssan a nìeant, l’è sόl  na grànd cativèria vers i fiùr.

– Oh!

Ma dòp un pόch ad silènzi al m’à guardèa istizzì:

– A nat créd brìsa! I fiùr iin débal. Iin di credulùn. Iss fan curàg cum i pòlan. Iin cunvìnt d’èssar tremènd parché i gan il spîn…

An go brìsa rispόst. In cal mumént um’dgèava: «Se al bulόn l’um resìst ancόra, al fagh saltàr vìa con na smartlèa.» Al prinzipìn la vlù ancóra disturbèarum méntar mi a’ìeara intént a risòlvar al problèma dal bulόn.

– E ti at créd, ti, che i fiùr…

– Ma no, ma no, mi an créd a nìeanta! A iò rispost tant par dir. A sόn impgnèa con di quìa sèri, mi!

Al m’à guardèa con dimóndi maravèia.

– Ad quìa sèri!

Lum guardèava. Mi agh’avèavaal martèl in man, il dìda dil man ùnti, negri ad sùgna, pighèa su ad unquèl che al parèava dimόndi brùt.

– Ti tat scor pròpria cmè i grànd!

Um sόn un póch vargugnèa. Ma, sènza rimisiόn, lu l’à seguitèa:

– Ti at cunfόnd tùt … ti at messtc tùt!

L’ìeara pròpria isstizzì. Al sdundlèava al vènt i so’ cavì d’ôr.

– Mi a tgnòss un pianéta abitèa da un zèrt sgnor Chermisi. Al n’à mài sintì l’udόr d’un fiór, al n’à mài guardèa na strèla, al n’à mài vlu bén a ninssùn. Aln’fa èaltar che dil somm. E tutt i dì al ripèt cóme ti: “Mi a sson un òman sèri! Mi a sson un òmansèri! e als gònfia d’orgòli. Ma al né brìsa un om: l’è un funz!

– Cuss at dit?

– Un funz!

Al prinzipìn adèssl’ìeara dvintèa biànch, l’ìeara dvintèa colèrich.

– Da sémpar i fiùr i fan il spîn. L’è da più ad mill ann che il pîeagar il màgnan i fiùr. E nel brìsa un quel sèri, zarchèar ad capìr parchè i fiùr iss dan tant da fèar par fabricàras dil spîn ch’ill sèrvan a nìeanta? Nèla brìsa impurtèanta la guèra tra il pîeagar e i fiùr? Fòrse nel brìsa più sèri ed impurtèant dìgli adiziόn d’un umón ròss? E se mi a’tgnoss un fiόr unìch al mónd, ch’al n’esìst da ninssùna bànda, ma sól in tal mìa pianéta e che na pîeagra cinìna a la pol fèar sparìr in un sgònd, acsì, na bèla matìna, senza réndras cónt ad quél cla fa, nel brìsa impurtèant quést?

L’è dvintèa ross; pò la riprès:

– Se un l’è inamurèa d’un fiόr, e ad quìst aghnè un sól esemplèar cóntra miliùn e miliùn ad strèll, bàsta quést a rèndral cuntént. Ma se la pîeagra la màgna al fiόr, l’è cmè se par lu, a l’impruvìs, tutt’ il strell il’ssà smurzèssan! E quést chi, nel brìsa impurtèant?

 Al na più pssù continuèar: l’è stciupèa,a l’impruvìs, a zzighèar. Era gnù not. Mi avèava lassèa i mìa usvì par tèra. Am mn’impurtèava nìeant dal martèl, dal mìa bulόn, dla sèe, dla mòrt: su na strèla, un pianéta, al mìa, la Tèra, aghìeara un prinzipìn cinìn da cunsulèar! A l’ò tòlt in spàla. A l’ò cunèa. Agh dgèava: «Cal fiόr che ti tagh vùa acsì tant bén, al n’è brìsa in prìgual … A disgnarò mi na musaròla par la to pîeagra … e na curàza par al to fiόr …» An savèava più cssà dìragh. Um sintèava cunfùs. An ssavèava cum tucàral, cum èsarghavsìn …. Ma pàrchè al pàes dal zzighèar déval essàr acsì misteriós?

Cap. VIII

A iò imparèa a tgnòssar mèi cal fiór chi. Sul pianéta dal prinzipìn, igh ìearan sémpar stèa di fiùr urdinàri, con na sol cróna ad pètal, che in tulèvan pòst e indisturbéavan. Iss fèavan védar ad prìma matìna in mèz a l’èrba e i sa smurzèavan a la sìra. Ma cal fiόr chi, l’ìeara nassù un dì, da un smintìn gnù da chissà dóv e al prinzipìn al contrulèava da vsìn cal bùt ch’aln’ìeara uguàl a ninssùn èaltar.Al pssèava essàr na nóva essènza ad baobàb.

Ma al but ben prest l’à smiss ad créssar e l’ha tachèa a preparèar un fiόr. Al prinzipìn, che al stèava a guardàr al fiόr che al dvintèava sèmpar più gross, l’avèava capì che a srév gnùfôra n’aparizión miraculósa; ma al fiόr l’an’smitèava più d’èssar bèl, riparèa in tlà sò càmera vérda. Al selezionèava con dimόndi atenziόn i soculùr, al s’vistìva adàsi, e al sistemèava i pètal un ad un. L’an vlèava brìsa gnir fôra tut strafugnèa cmè un papàvar. Al vlèava fàras védar sól in tal splendór dla so beléza; e in tut quést agh’ìeara un póch ad vlér èssar zzvèta! Al so mòd stran ad vistìr a l’à mantgnù par dì e dì. Ed ecco che na matìna, in tal mumént che a gnèava fóra al sôl, als’ìeara fat védar.

E al fiór cl’avèava lavurèa con tànta precisiόn, al dgì sbadàcéand:

– Ah, um darsèd pròpria adèss. A tat’mand scusa … a sson ancòra tut spatnèa…

Al prinzipìn alóra al n’è brisa stèa bón ad tratgnìr la so amiraziόn:

– Cum tìa bèl!

– L’è pròpria vèra, al ga rispόst al fiόr. E a son nassù insièm al sôl...

Al prinzipìn l’avéva capì bén che cal fiόr lì al n’ìeara brìsa mudèst, ma algh fèava tenéreza!

– Mi a pens ca sìa gnu l’όra dal cafè e lat, al dgì al prinzipìn, vrèssat pinsèar a mi…

Al prinzipìn, tut in confusiόn, l’andì a zarchèar na bròca d’âcua frésca, con al spinèl, e al sarvì al fiór, la so caziόn.

Acsì l’avèava sùbit turmintèa con cal so mòd ad vantèaras, un pόch susptòs. Par esémpi, amarcòrd che un dì, ciacarànd dil so quàtar spîn, al gavèava dit:

– A pol gnir il tîeagar, con i artìli!

– Anghè brìsa tîeagar sul mìa pianéta! al gavèava fat oservaziòn al prinzipìn,e po’ il tîeagar in màgnan brìsa l’èrba.

– Mi ansòn brìsa n’èrba, al gavèava rispòst al fiόr in t’un bel mòd.

– Pardònum…

– An gò brìsa pôra dil tîeagar, ma mi a son terorizèa dil curént d’ària. An gat brìsa un paravént?»

«At ga pôra di spìfar d’ària … L’è un quèl sèri par na piànta, aveva pensato il piccolo principe. DA TRADURRE  L’è dimóndi cumplichèa cal fiόr chi …»

– Quànd a vìan la sìra mi andrév MI METTERETE SOTTO UN GLOBO VERIFICARE TRADUZIONE a riparàrum sόta na campèana ad védar. Chi da ti agh’è dimóndi fréd … L’an n’è brìsa na sistemaziόn cl’um sudìsfa. Da in du a vìan mi…

Ma als’ìeara interόt. L’ìeara gnù sòta fórma d’un smintìn. Infàti, l’an pssèava tgnósar nìeant ad chi èaltar mùnd. Umilièa per èssar stèa scuacièa a dir na busìa acsì ingènua, aghìeara gnù la toss dò o tre volt, par métar da la bànda dal tòrt al prinzipìn …

– E al paravént …?

– A ìeara drìa andèar a zarchèaral, ma ti tum scurév!

Alόra agh’ìeara gnu ancòra ad più la tόss par faràgh gnìr di rimòrs.

Acsì al prinzipìn, con tùta la so bóna volontà ad vlèragh ben, l’avèava tachèa ad avér di dùbi vèrs ad lu. L’avèava ciapèa sul sèri dil paròl sènza impurtèanza che i l’avèavan intristì.

«Mi an’avrév brìsa vlù dargh a mént» al m’à cunfidèa un dì «an bisógna mài dèar a mént ai fiùr. L’è sèmpar un quèl impurtèant guardàri e nasàri.  Al mìa, al profumèava al mìa pianéta,ma mì an savèava brìsa èssar cuntént. Cla stòria di artìli, cla m’avèava fat gnìr fréd drìa a la schìna, la m’avrév, invènzi, fat intenerìr.»

E a voi ancòra cunfidèarum: «Alόra, an’ò savù capìr nìeant! Avré dvù dèar un giudìzi da i fatt, brìsa dal paròl. L’um profumèava e al m’iluminèava. An avré mài vlù gnìr vìa! Mi avré dvù imaginèar la so teneréza, ad drìa a chìl furbìzi da póch!  I fiùr iin acsì assùrd! Ma mi a ìeara tròp zóvan par vléragh bén.»

Cap. IX 

Al prinzipìn l’à sptèa al pasàg di usìa salvàdagh, ch’imigrèavan, par gnìrsan via insîeam a lόr. La matìna dla partènza la miss in órdan tut al só pianéta: l’à spazzèa in ti camìn di so du vulcàn in ativitèa. L’ìeara proprietàri d’un vulcàn ancóra impièa e a la druvèava par scaldèar al cafelàt; al gavèava anch un vulcàn smurzèa. Ma, cum al gîeava sempar, «a n’an sa mài» e acsì l’à spazèa ànch al camìn dal vulcàn smurzèa. Se i camìn iin bén pulì, i brùsan piàn piàn, regolàrment, senza eruzión. Gli eruzión di vulcàn iin come i stciόpp in ti camìnitt. L’è cièar cmè al sôl che nuèaltar a’sén tròp cìn su la nòstra Tèra par pssèr spazèar la càna di nòstar vulcàn e l’è par quést che iss procùran dimóndi guài.

Al prinzipìn l’ha vlù strapèar, con un grand magόn, i ùltum but di baobàb. L’ìeara cunvìnt dand turnèar più. Ma tut cal lavurèar che ogni matìna al fèava d’abitùdin, agh parèava, clà matìna,dimóndi alzìear.E quand l’à dâcuèa par l’ùltma volta, al so fiόr, riparàndal sóta la campèana ad védar, parchè al’n ciapèss brìsa fréd, aghè gnù na gran vóia ad zzighèar.

– Addio, al dgì con al fiór.

Ma al fiór al n’à brìsa rispòst.

– Addìo, l’ha ripetù.

E al fiór aghè gnù da tussìr, ma brìsa parchè al gavìss al fardòr.

– A’sson stèa scioch, al dgì al prinzipìn. Pardònum e zzèrca d’èssar cuntent.

Al s’ìeara maravièa ch’an la vess brìsa bravèa. L’ìeara armèas confus, con la campèana ad védar arbaltèada e l’an capìva brìsa parchè al fiόr al fuss acsì càlum e bόn.

– Ma sì, at vói ben, al dgì al fiόr.  Ti tan l’à brìsa savù par cólpa mìa. Ma quést lan gà brìsa impurtèanza; ma ti tiè stèa ssiòch cmè mi. Zzèrca d’èssar cuntént. An voi più sta campèana ad védar, a la lass chi.

– Ma al vènt…

– Angò brìsa un grànd fardór. L’ària frésca dla nòt l’um far à bén. A sson un fiόr.

– Ma al bîasti…

– A duvrò par fòrza supurtèar qualch bigàt, se a voi tgnóssar il parpài. Ass dìs ànch che i gl’iin acsì bèli. Se no chi vùat ach vîena a truvàrum? Ti at sarà dimóndi luntàn e dil gròssi bîasti mi angò brìsa pôra. Agò i mìa ungiùn.

E al mustràva ingènuament il sò quàtar spîn. E pò l’à cuntinuèa:

– Brìsa èssar acsì flemàtich, tum fa gnir al nervós. At decìs ad partìr? E alóra invéiat.

Al d’gèava acsì parchè l’an’vlèava brìsa che mi al’vdiss a zzighèar.  L’ìearaun fiόr acsì orgogliós …

Cap. X

Al prinzipìn als’truvèava in’tlà región di asteròid 325, 326, 327, 328, 329 e 330. L’avèava tachèa a visitàri par zzarchèar n’ucupazión e par istruìras.

In tal prim asteròid agh vivèva un re. Al re al gavèava adòss un vistì ad pórpora e d’ermelìn e l’ìeara a sièadar su ad un scranón dimóndi sémpliz, ma in tal stess temp dimόndi impurtèant.

– Ah! Finàlment è gnù un sùdit.

al dgì ad èlta vos al re, quand agh gnì davànti al prinzipìn cal s’é dmandèa:

– Cum fat a gnòssrum st’an m’à mai vist?

L’an savèava brìsa che par i re al mόnd l’è dimóndi semplifichèa: tut i òman iin di sùdit.

– Avsìnat che at veda méi, al dgì al re cl’ìeara dimóndi orgogliós d’èssar, finàlment, al re ad qualchdùn.

Al prinzipìn, l’à dèa n’ucièada indù sîeadras, ma al pianéta l’ìeara tut quacièa dal bèl mantèl d’ermelìn. L’à dvù armàgnar in pìa, ma l’ìeara acsì stuf che l’à sbadàciea.

– An’s pol brìsa sbadàciear davànti ad un re, al dgì al monàrca. A tal pruibìss.

– An poss fèar difarént, a gà rispòst al pòvar prinzipìn tut cunfùs. A iò fat un viàzz dimóndi lungh e an’ò brìsa durmì…

– Alóra, al re al dgì, a t’òrdan ad sbadàcièar. Iin di ann ch’an véd na parsóna clà sbadàcia. I sbadàcc iin na nuvitèa par mi. Dai! Sbadàcia ancòra. At l’òrdan.

– Mo acsì tum dà sudiziόn… An són più bón ad sbadàciear, al dgì al prinzipìn dvintèand róss.

– Uhm! Uhm! L’à rispòst al re. Alóra mi… mi a t’órdan un pόch ad sbadàciear e un pόch…

Al farfuièva, e al parèava cal sìn fuss ufés.

Parché al re al vlèava che la só autorità l’à gniss, a tut i cost, rispetèada. Al n’pssèava parmètar che igh dèssan brìsa a mént. Lu l’ìeara un monàrca sènza lìmit. Ma l’ìeara ànch dimóndi bón e al dèava di ùrdan rasùnevul. «Se mi a urdnèss» al dgèava sémpar «se mi a urdnèss ad un generàl ad trasfurmàras in un gabiàn, e se al generàl ass rifiutèss d’ubidìr, l’an srè brìsa cόlpa dal generàl. La còlpa la srév mìa.»

– Pòssia mètrum a sîeadar? al dmandì al prinzipìn con rispèt.

– A t’òrdan ad sîeadrat, algà rispost al re spustànd al so mantèl d’ermelìn.

Al prinzipìnl’ìeara tut maràvièa. Al pianéta l’ìeara acsì cinìn che agh gnèava d’dmandèaras su còssa al re al psèava regnèar.

– Sìre, al dgì al prinzipìn… pardùnem se av fagh dil dmèand...

– Mi a t’òrdan d’interogàrum.

– Sìre, su cùssa regnèv?

– Su tut, l’a rispόst al re, con gran simplicità. DA TRADURRE

– Su tut?

Al re, con un gest dla man, al ga indichèa al so pianéta, chi èaltar pianéti e il strell.

– Su tut quést? al dgì al prinzipìn.

– Su tut quést… al gà rispòst al re.

Parchè al nìeara brìsa sόl un monàrca dispòtich, ma l’ìeara anch un monàrca universàl.

– Ed il strell iini ubidìenti?

– Sicùr, al gà rispòst al re. I m’ubidìssan sùbit. Mi an supòrt brìsa l’indisciplìna.

Al prinzipìn al s’è maràvièa cal fuss acsì putént. Se al fuss stèa lù, acsì putént, l’avrèv pssù asìstar brìsa a quaràntaquàtar, ma a stantàdu, o anch a zzént, a dusént tramùnt in tlà stéssa giurnèada, sènza dvér spustàr la so scràna! E, sintàndas un pόch intristì, al pinsìear dal so pianéta acsì cinìn e isólèa, al s’è fat curàg par dmandèar na gràzia al re:

– Mi a vrév, con tùta l’ànma, védar un tramònt… fem un piasér: urdnè al sôl ad tramuntèar …

– Se a urdnìss a un generàl ad vulèar da un fiόr a cl’èaltar, cmè a fa na parpàia, o a scrivàr na tragèdia, o ad trasfurmèaras in un gabiàn, e se al generàl al num dess brìsa a mént, chi avrèv tòrt, lu o mi?

– Vu, a l’avrèssi vu, al dgì dezìs al prinzipìn.

– Esàt. Bisgnàrev pretèndar da όgni parsóna quél che la pol dèar, l’à vlù cuntinuèar a dir al re. L’autorità las pògia, prìma ad tut, su la rasón. Se ti t’órdan ai tùa ad butàras in tal mar, i faràn na rivoluzión. Mi a iò dirìt ad vlèr èssar ubidì parchè i mìa ùrdan iin rasunévul.

– E alóra, al mìa tramόnt? l’à vlù ricurdèar al prinzipìn, che al na sa sminghèava mai na dmànda na vòlta che a l’avèava fàta.

– T’avrà al to tramόnt, a farò in mod ad dàrtal, ma, dóp che avrò capì, con la mìa tèsta, il cundiziόn più favurèvul.

– E quand dvìntrani favurèvul? l’à vlù infurmèaras al prinzipìn.

– Ehm! Ehm! al fì al re, méntar cal dèava n’ucèada ad un calendàri dimόndi gròs. Ehm! Ehm! Al sarà vèrs… vèrs…  al sarà stasìra vèrs il sèt e quarànta! E t’avdrà che puntualitèa.

Al prinzipìn aghè gnu da sbadàcièar. Agh spiasèava al so tramόnt falì. E po aghìeara gnu na gran nòia.

– An gò più nìeant da fèar chi, a vagh vìa.

– Brìsa partìr,  al gà rispòst al re cl’ìeara acsì cuntènt d’aver un sùdit. Brìsa partìr, at farò minìstar!

– Minìstar ad cosa?

– Di… dlà giustìzia!

– Ma se anghè ninssùn da giudichèar!

– A nan sa mai, al dgì al re. Ann’ò ancóra fat al gir dal mìa regn, a son dimóndi véc, anghè brìsa pòst par na caròza e a caminèar, a ma stuf.

– Oh! ma a iò bèla vist mi, al dgì al prinzipìn fàndas in fôra par dèar n’ucèada fìn a cl’èaltra part dal pianéta. Nièanch lazó, anghè ninssùn…

– Ta t’in farà na rasón, al gà rispòst al re. L’è un quèl dimóndi difìzil. L’è dimόndi più difìzil, tgnóssrars nu da par nu, che tgnóssar chi èaltar.  Se ti at riès a tgnòssrat bén a vol dir che tìa un om sag cal capis dimόndi.

– Mi, al dgì al prinzipìn, um poss giudichèar in ogni situazión. Ann’ò brìsa bisógn ad vìvar chi.

– Ehm! Ehm! al fì al re, mi a créd che in quàlch bus sul mìa pianéta agh sìa un póntagh. Al sîant rusghèar a la not. Ti at prà giudichèaral e cundanèaral a mòrt, quand at vùa ti. Acsì la so vìta la dipendrà da ti e da la to giustìzia, ma a tal pùa grazièaral, quand at vuà ti, tant  … Agh n’è un sόl.

– A n’un pièas brìsa cundanèar a mòrt, l’à rispόst al prinzipìn, a preferìss andèar vìa.

– No, al dgì al re.

Ma al prinzipìn, cl’avèava finì i preparatìv dla partènza, l’an vlèava brìsa dèar un dulór al re:

– Se la Vòstra Maestà la desidèra èssar ubidì, l’um pol dèar un òrdan cal gàva dal giudìzi. Al prev urdnàrum, par esèmpi, d’andèar vìa prìma che a sìa passèa un minùt. Um pèar che il cundiziόn il sìan favurèvuli…

E sicòm al re al n’avèava brìsa rispóst, al prinzipìn, dop un àtim d’esitaziόn, l’ha tirèa un gràn suspìr e al snè andèa vìa.

– At nòmin mìa ambasciadór! al gà esclamèa in fùria e a vos élta, con n’ària ad gràn autoritèa.

Iin pròpria stran i grànd, al pinsì al prinzipìn mèntar cl’andèava vìa.

Cap. XI

In tal sgónd pianéta agh stèava un vanitós:

– Ah, ah! Ecco ca gavén la vìsita dn’amiradór! al vanitós, dop cl’à vist al prinzipìn, al gà fat un vers da luntàn.

Par i vanitús tutt i’èaltar òman, iin di amiradùr.

– Bόn dì, al dgì al prinzipìn. Che capèl buf ca gavì!

– L’è par salutèar, al gà rispόst al vanitós. L’è par salutèar quànd i m’aclàman. Ma par mìa sfurtùna an pàssa mài ninssùn dad chi.

– Ah si? al prinzipìn al n’avèva brìsa capì.

– Bàtum il màn, al dgì al vanitós, cavàn das al capèl in tun bèl mòd.

Il piccolo principe battè le mani e il vanitoso salutò con modestia sollevando il cappello. DA TRADURRE

-L’è più divertènt che la vìsita dal re, als dgì al prinzipìn. E l’à turnèa a bàtar il man. Al vanitós, con un inchìn, al s’è cavèa ancòra al capèl.

Dop zìnch minùt ad sta manfrìna, al prinzipìn al s’à stufì ad sta gnòla:

– E cùssa bisògna fèar, al sà dmandì, parchè al capèl al gàva da caschèar par tèra, e acsì al smèta.

Ma al vanitós a l’intindèava brìsa ad lassèar lì. I vanitús in sîeantan èaltar che i cumplimîeant.

– Ma ti, ad mi, gat pròpria una amiraziόn acsì grànda?

– Csà vol dir amirèar?

– Amirèar a vol dir che mi a sson l’om più bèl, più eleghèant, con più sold e con più  capìr ad tut al pianéta. Fam cal piasèr chi: amiràm li stess!

– Ma ti, chi, iiat da par tì? Anghè ninssùn cat pòssa amirèar?

– A ssón da parmì, ma ti fam un piàser, amiràm li stess!

– A t’amìr, al dgì al prinzipìn, tirànd su un pόch il spall, ma ti cùssa t’in fat.

E al prinzipìn al s’nè andèa via.    

Decìsament i grànd iin zént bén stràna.

Cap. XII

Al terz pianéta al gavèava, cmè inquilìn, un imbariagòz. La vìsita dal prinzipìn, su cal pianéta lì, l’è stèada dimóndi cùrta, ma la ga miss adòss na gràn malincunìa.

– Cussa fat? l’à dmandèa a l’imbariagòz cal stèava in silènzi davànti a na fìla ad butìli vùodi e n’èaltra ad butìli pìni.

– A bév, al gà rispòst l’imbariagòz, con na vós cl’um parèva quéla d’un cal stess drì amurìr.

– Ma parchè bèvat?

– Par sminghèar.

– Ma par sminghèar còssa? al s’infurmèava al prinzipìn, che l’avèava bèla tachèa a cumpatìral.

– Par smingàrum ch’aiò vargògna, l’avèava cumfssèa l’imbariagòz pigànd la tèsta.

– Vargògna ad còssa?  al prinzipìn al vlèava dàragh na man.

– Vargògna ad bèvar! e l’imbariagòz al sè srèa in un silènzi definitìv.

Al prinzipìn al sn’è invièa via dimόndi confùs: i grànd, iin dimόndi, ma dimόndi stramb.

                                                      

Cap. XIII

In tal quart pianéta agh stèava un cal fèava sempar di afàri. Stu chi, l’îeara acsì cumpres che, quand al prinzipìn al sgh’è presantèa davanti, al n’à nièanch tirèa su la testa.

– Buon dì, la vostra zzigaréta l’è smurzèada.

– Tri più du al fa zzinch. Zzinch più sèt dogg. Dògg più tri quindĝ. Avv salùt. Quìndĝ più sèt a fa vintadù. Vintadù più sìa vintiòtt. An gò brìsa temp d’impièarla. Più zzinch trentùn. Uffa! Dòncana, al fà zzinchzèntrentùn  miliùn, sìazzèntvintadùmilasetzzènttrentùn.

– Zzinchzzèntrentun miliùn ad còsa?

– Ehm! Ìiat sempar lì? Zzinchzzèntrentùnmiliùn ad … a nal so più. A gò tànta ròba da fèar! A sson un òm seri, mi, um god brìsa con dil gnàccar! Du più zzinch sèt…

– Zzinchzzènt ed un miliòn ad còssa?» al prinzipìn al n’avèava mai rinunzièa ad un’admanda, na vòlta che a l’avèava fàta. 

L’òm d’afàri l’avèava tirèa su la tèsta:

– Da zzinquàntaquattr’ann che mi a stagh chi in m’avràn disturbèa brìsa più ad tre vòlt. La prima vòlta l’è capitèada vintadù ann fa, da un ‘maggiòlino’ cl’ìeara caschèa zzó ansò brìsa din dov. Al fèava n’àrmor esagerèa cal m’à fat fèar quàtar erùr in n’adiziόn. La sgònda vòlta l’è stèada unĝ ann fa par na crìsi ad reumatìsum. A num muvèava mai, angò brìsa al temp d’andèar a spass. A ssòn un om seri, mi. La tèrza volta … ècco chi! Mi a gèava, dόncana, zzinchzzènt e un miliùn.

– Miliùn ad cόssa?

L’òm d’afàri l’èva capì che angh’ìeara ninssùna sperànza d’avèar un poch ad pèas:

– Miliùn ad chi quìa acsì cinìn che i’ss’vèdan na qualch vòlta in tal zìal.

– Ad mosch?

– Ma no, chi quìa cinìn che i fan lusòr in tal zìal.

– D’èav?

– Ma no. Ad chi quìa cinìn tutt durèa che i fan gnir tanta fantasìa a quìi che in gan nìeanta da fèar. Ma a sson un om seri, mi! Angò brìsa temp par la fantasìa!

– Ah, dil strell!

– Propria acsì. Dil strell.

– Cùssa tin fat ad zzinchzzentmiliùn ad strell? 

-Zzinchzzènteunmilionesiazzèntvintadòmilasettzènttrentùn. A sson un om sèri mi, a sson un om precìs.

– E cùssa at’nin fat dil strell?

– Cùssa a min fagh?

– Si.

– Nîeant. I gl’iin mia.

– Ti tìa al padrόn dil strell.

– Sì.

– Ma a iò bèla vist un re che…

– I re i’nin brisa i proprietàri dil strell. Igh regnàn su. L’è un quèl difarént.

– Ma dim un quèl: par ti el acsì impurtèant èssar al padrόn dil strell?

– Ezzà, acsì a dvent un gran sgnor.

– E a cùssa at sèrval èssar un gran sgnor?

– A cumpràr àltri strell, se agh’è chi li tròva da véndar.

«St’om chi», al s’è dit al prinzipìn, «al rasóna un poch cmé al mìa imbariagòz.»

Ma al dmandì ancòra:

– Cum ass pol èssar padrόn dil strell?

– Ad chi ìini? l’ha rispòst l’om, tut instizzì, stcìrland i dîant.

– A n’al so brìsa, a pens che il sîan ad ninsùn.

– Alóra gli’ìin mìa parchè a son stèa al prim a pinsèaragh.

– E bàsta quest?

– Mó ad sicùr. Quand ti at trov un diamànt cal n’è ad ninssùn, l’è tov. Quand at trov n’ìsula clà n’è ad ninssùn, l’è tóva. Quand ti at gà n’idèa par prim e tlà fa brevetèar: l’advènta tóva. E mi a ssón al padrόn dil strell, parchè ninsùn prìma ad mi al s’è insugnèa d’avérli.

– Quest l’è véra, ma cùssa at’nin fat?

– A li aministàr. A li cont e a li ricònt. L’è un quèl difìzil, ma mi a sson un om sèri!

Ma al prinzipìn al n’ìeara ancóra sudisfàt.

– Mi, sa gò un fazulét ad séda, a m’al poss métar intòran al col e purtàrmal vìa. Se a gò un fiόr, a poss cóiar al mìa fiόr e purtàrmal vìa. Ma ti t’an pùa brìsa còiar il strell.

– No, ma a poss métarli in bànca, in depòsit.

– Ma c’sa vol dir?

– A vol, dir che mi a scriv su ad un pezz ad càrta al nùmar dil mìa strell e po’ cal pez ad càrta al sser a cièav in un cassét.

– El tut chi?

– L’è assèa.

Al prinzipìn l’à pinsèa che l’ìeara n’idèa divertènta e anch un poch poètica; ma la nìeara brìsa dimóndi sèria.

Al prinzipìn, sui quìa sèri, al gh’avèava digli idèi dimóndi divèrsi da quèli dil parsón più gràndi ad lu.

– Mi, al dgì al prinzipìn, a gò un fiór che al dâcuv tutt i dì. A gò trì vulcàn che agh spazz al camìn tutt il smèan. A spazz al camìn anch ad quèl smurzèa: a n’an sa mài! L’è dimόndi impurtèant par i mia vulcàn, e par al mìa fiór che mi a sìa al só padrón, parchè iin mìa. Ma ti tan’nìa brìsa ùtil a il strell…

L’om d’afàri l’à zarchèa ad dir quèl, ad replichèar, ma al n’è brìsa stèa bόn ad rispóndar e alόra al prinzipìn… al s’nè andèa vìa.

I grand: iin pròpria straurdìnari.

 

 

Cap. XIV

Al quìnt pianéta l’ìeara dimóndi stran. Agh’ìeara sol al post par un lampión e par l’om cal’impièava. Al prinzipìn an riuscèva a capìr a cùssa i psèssan sarvìr, spardù in tal zìal, su d’un pianéta sènza cà, sènza abitèant, un lampiόn e n’om cal’impièava.

Tùtavia, al pinsì:

– Fòrsi stu chi l’è inverosìmil, assùrd. Però l’è men assùrd dal re, dal vanitós, dl’om d’afàri e dl’imbariagòz. Almen al sò lavór al gà un sens. Quand l’impéia al lampión, l’è cmè se al fess nàssar na strèla in più, o un fiόr. L’è pròpria na bèla ocupaziόn, e l’è pròpria ùtil, parchè l’è bèl

Arivànd la salutèa con rispèt l’om:

– Bόn dì. Parchè smòrzat al tó lampión?

– L’è al lavór che i man cunsgnèa, al gà rispòst l’om. Bon dì.

– Cùss’ela la cunsègna?

– L’è ad smurzèar al mìa lampión. Bòna sìra.

E al l’à impièa da nóv.

– E adess parchè l’impèiat ancòra?

– L’è la cunsègna.

– An capìss brìsa, al dgì al prinzipìn.

– Anghè nìeant da capìr. Na cunsègna l’è na cunsègna. Bόn dì.

E l’à smurzèa al lampión.

Pò, al s’è sughèa dal sudór la front, con un fazulét a quadrìtt rúss.

– Mi a fagh un mastìar terìbil. Na volta l’ìeara pasàbil: impièava a la matìna e smurzèava a la sìra, e a gavèava al rest dla giurnèada par punsèarum e al rest dla nòt par durmìr…

– E dóp d’alóra  la cunsègna ela cambièada?

– La cunsègna la né brìsa cambièada e l’è pròpria quést al dràma. Al pianéta, d’an in’an, l’à girèa sémpar più in fùria e la cunsègna, la n’è mài stèada cambièada!

– E alóra?

– Adèss, cal fa un gir al minùt, an gò più un sgónd par punsèarum. Mi a impéi e a smorz na vòlta ogni minùt!

– L’è un quel divertént! I dì da ti, i dùran un minùt!

– Al n’è pròpria par nîeant divertènt, al dgì l’om. Al sat che assèn drìa ciacàrar da un mès?

– Da un més?

– Si, trènta minùt: trènta dì! Bóna sìra.

E l’à impièa da nόv al sò lampión.

Al prinzipìn a l’à guardèa e l’à capì sùbit ad vlér ben a st’òman acsì fedél a la sò cunségna. A ghè gnu in ment di tramùnt che lu, na vòlta, l’andèava a zarchèar, spustànd la sò scràna. E l’ha vlù aiutèar al sò amìgh:

– Sat… mi a tgnóss un sistèma par punsèarat quand at vùa.

– Mi al vrév sémpar, al dgì l’om.

Parchè ass pol èssar in tal stess mumènt fedél e pìgar.

E al prinzipìn la cuntinuèa:

– Al to pianéta l’è acsì cinìn che con tri pass at pùa fèar al gir intìèar. Par èssar sémpar al sôl, t’anà che da caminèar dimóndi adàsi. Quand  at vrà punsèarat, at caminarà … e la giurnàda la sarà lùnga cum at par a ti.

– A num vol brìsa dimόndi, al dgì l’òman. Quel che mi a vrév più ad tut in tlà mìa vìta l’è durmìr.

– Tan gà furtùna, al dgì al prinzipìn.

– An go furtùna, bóna giurnèada.

E al smurzì al sò lampión.

Stu chi, al dgì al prinzipìn, cuntinuànd al so viàz, st’òman chi al sarév disprezzèa da tutt chièaltar, dal re, dal vanitόs, da l’imbariagòz, da l’om d’afàri: però l’è l’ùnich cl’um pèar brìsa ridìcul. Fòrsi parchè als òcupa d’èaltar più che ad sè stess.

Al prinzipìn l’à fat un suspìr e po l’a dit:

– Sόl quest chi l’avrév pssù èssar mìa amìgh. Ma al só pianéta l’è trop cinìn, angh’è brìsa post par dó parsón…

Quél che al prinzipìn an’vlèava brìsa amétar, l’ìeara che ad cal banadét pianéta, agh piasèava sovratùt i sùa milquatàrzzèntquarànta tramùnt che al vdèava intìl vintquàtr’or.

Cap. XV

Al sest pianètal’ìeara dîas volt più grand a tut chi èaltar. L’ìeara abitèa da un véc sgnòr cal scrivèava di gràn  librùn. Quànd l’à vist al prìnzip, al fì tut surprès:

– Èco n’esploradόr.

Al prinzipìn al s’è miss a sièadar su la tàvla col fièa gròs: l’ìeara in vìaz da trop temp e l’ìeara stuf.

– Da in du vîenat? al gà dmandèa al véc sgnor.

– Cùss’el cal lìbar lì acsì gròs? al dgì al prinzipìn. Cussa fev chì?

– A son un geògraf.

– Mo cuss’el un geògraf ?

– L’è na parsóna istruìda, l’è un ‘sapiènte’ cal sa in du iin i mèar, i fiùm, il zitèa, il muntàgn e i desèrt. – L’è dimόndi interesèant, al dgì al prinzipìn. Quest l’è finàlment un mistièar!

E l’à dèa n’ucèàda tut’intόran al pianéta dal geògraf. Al n’avèava mai vist fin adess un pianéta acsì maestós.

– L’è dimóndi bèl al vostar pianéta. Aghè anch di ocèan?

– A nal poss brisa savér, al dgì al geògraf.

– Ah! (Al prinzipìn l’ìeara delùs.) E dil muntàgn?

– A nal poss brìsa savér.

– E dil zitèa e di fiùm e di desèrt?

– Neppure io possa sapere, disse il geografo. DA TRADURRE

– Ma vu a ssì un geògraf!

– Esàt, al dgì al geògraf, ma an sson brìsa n’esploradór. An gh’iò brìsa i esploradùr. Al n’è brìsa al geògraf che al va a fèar al cont dil zzitèa, di fiùm, dil muntàgn, di mèar, di ocèan e di desèrt. Al geògraf l’è trop impurtèant par andèar in gir. An làssa mài al so uffìzi, ma al rizév                i’esploradùr, a l’intèroga e al tùal nòta ad quél che iss’arcòrdan e igh cόntan. E se i ricòrd d’un esploradόr igh pèaran interessèant, al geògraf al s’infórma su la ‘moralità’ dl’esploradόr.

– Parché?

– Parché se l’esploradόr l’avess dit dil busìa al srev un disàstar par i lìbar ad  geògrafia. E anch se n’esploradόr al fuss un che al bvess dimóndi.

– Parchè?

– Parchè ii imbariàgh i védan dόpi e alóra al geògraf al mitrév dò muntàgn in du agh n’è na sόla.

– Mi a tgnoss quàlchdun, al dgì al prinzipìn, cal srév un catìv esploradόr.

– L’è pusìbil. Dóncana, quànd l’esploradόr al pèar unèst, ass met a la pròva quél cla dit.

– Ma ass’va a védar?

– No, l’è trop cumplichèa. Ma ass pretènd che l’esploradόr, al dàga dil prov. Par esémpi, se ass tràta d’na gròsa muntàgna, ass pretènd cla gàva di pardùzz e che a li fàga védar.

All’impruvìs al geògraf al s’è cumòss.

– Ma ti, ti at vìan da luntàn! Ti tìa un esploradόr! Tum dev descrìvar al to pianéta!

E al geògraf, avèrt al so regìstar, al fì la pùnta a la so matìta, pront a scrìvar. I risultàt di esploradùr i ssà scrìvan prìma a matìta e dop che l’esploradόr l’à dèa dil prov ad quél clà vist, i vîeanan scritt a péna.

– Alóra? al dmandì al geògraf.

– Oh! là da mi, al n’è brìsa interesèant, l’è tant cinìn… a ghè tri vulcàn, du in ativitèa e un smurzèa; a nan sa mai.

– A nan sa mai, al dgì al geògraf.

– A gò anch un fiór.

– Nu an ni sgnièn brìsa i fìùr, al dgì al geògraf.

– Parchè? Iin al quèl più bel.

– Parchè i fìùr iin ‘efìmeri’.

 – Ma cussa vol dir: efìmer?

– I atlànt, al dgì al geògraf, iin i lìbar più preziùs tra tutt i lìbar. In pàssan mài ad mòda. L’è dimóndi impusìbil che na muntàgna la pòssa cambiàr ad pòst. L’è quàsi impusìbil

che un ocèan al’s pòssa sschèar. Nu a fen la descriziόn ad quìa chi duràn in eteràn.

– Ma i vulcàn ch’iin smurzèa iss pòlan dasdèar, a l’à interot al prinzipìn. Ma csa vol dir efìmer?

– Che i vulcàn, i ssìan smurzèa o atìv, par nu l’è al stess quèl. Quél che a cónta par nu l’è la muntàgna, che l’an càmbia brìsa ad post.

– Ma csa vol dir efìmer’? l’à ripetù al prinzipìn che in in tlà so vìta al s’è mai sminghèa dna dmèanda dop che a l’avèava fàta.

– Al vol dir che al srà custrèt a scumparir in poc temp? al dgì al geògraf.

– Al mìa fiór faràl la stessa fin?

– Sicùr.

– Al mìa fiór l’è efìmer, al s’dgì al prinzipìn e aln’gà che quàtar spîn par difèndras dal mond! E mi a l’ò lassèa da par lu!

E par la prima vòlta la pruvèa un gran spìaser. Ma al s’è fat curàg:

– Cùssa um dgiv, alόra, d’andèar a védar, a visitèar?

– Al pianéta Tèra, al gà na bóna reputazión…

E al prinzipìn l’è andèa via pinsèand al so fiór.

Cap. XVI

Al sètim pianéta visitèa l’è stèa, dóncana, la Tèra.

La Tèra la n’è brìsa un pianéta bàsta ach sìa! Assagh pol cuntèar ben zzèntùnĝ re (senza smingh’àras i re nìgar), sètmila geògraf, novzzèntmila òman d’afàri, sètmiliùnemèzz d’imbariagòzz, tarsèntdògg miliùn ad vanitùs, par fàrla cùrta a scurén ad du miliàrd, zìrca, ad parsón, òman e dònn.

Par dàruv n’idèa ad quant l’è grànda la Tèra, avv digh che prìma dl’invenzión dla lus elètrica, ass duvèava mantgnìr, su sìa cuntinîeant, un esèrcit ad quatarzentssantadomilaezìnczzèntùndg ‘lampiónai’ parsón adèti ad impièar i lampiùn.

Vist da luntàn, al fèava un grand efèt. I gest ad st’esèrcit ìearan urdnèa cmè un balét d’òpera: i prim i ìearan quii che ìmpièavan i lampiùn dla Nóva Zèlanda e dl’Austràlia e dóp ii andèavan a durmìr. E alóra ass passèava a quìa dla Cina e dla Siberia; dóp anch quìsti i sparìvan. Pó a gnèava al tùran di om che ìmpièavan i lampiùn dla Russia e dl’ India; dóp quìa dl’Africa e dl’Europa. A la fin quìa dl’America dal Sud e quìa dl’Amèrica dal Nord. E senza mai che iss sass’sbaglièssan in tl’órdan d’entrèada. L’ìeara un quel grandiόs.

Sól l’òman che l’ìmpièava al lampión dal ‘Polo Nord’, e quel dal ‘Polo Sud’, ii fèavan na vìta senza lavurèar e senza pinsìar: i lavuràvan sól, dó volt a l’an.

Cap. XVII

A càpita dil volt, vlend èssar spiritùs, ad dir na quàlch busìa. An’sson brìsa stèa pròpria unèst quand aiò dit ad chi òman che ìmpièan i lampiùn. Infàti a rissc ad dèar n’idèa sbaglièada dal nòstar pianéta a quìa chi il’nal tgnòssan brìsa. I òman, su la Tèra, i ciàpan poch post. Se i du miliàrd d’abitèant che iin su la Tèra i stèssan in pìa, l’un avsìn a cl’èaltar, striccàndas, cum i stan quand ii scóltan un cumìzi, ii prén stèar fazìlment in na piàzza ad vìntmila mètar ad lunghèzza par vìntmìla mètar ad larghèzza. Ass prèv ardùsar l’umanità su un ‘qualsìasi’ isulòt dal Pacìfic.

Naturalmént, i grànd, i farén fadìga a crédragh. Lór i pénsan ad ciapèar dimόndi post. Iss védan impurtèant cmè di baobàb. Cunsiliègh ad fèar di cunt e di càlcul: lór i adòran i nùmar e agh piasrà dimóndi. Ma an val brìsa la péna ad pèrdar al vòstar témp su cal problèma chi, vist che um cardì, e che avì fidùcia in mi.

Al prinzipìn, quand l’è arivèa su la Tèra, l’è stèa surpres d’an truvèar inciùn. E al cardèava d’aver sbaglièa pianéta, quand un anèl dal culór dla lùna al s’è moss in tla sàbia: l’ìeara un serpènt.

– Bona nòt, al dgì al prinzipìn.

– Bona nòt, al dgì al serpent.

– In du sògna arivèa… che pianeta el quést chì?

– Tia su la Tèra, in Àfrica, al gà rispost al serpènt.

– Ah!… Ma angh’è inciùn su la Tèra?

– Chì, aghè al desèrt. Angh’è inciùn in ti desèrt. La Tèra l’è grànda, al dgì al serpènt.

Al prinzipìn al s’è miss a sîeadar su un sas e l’à livèa ii ùacc vers al zìal:

– Mi m’admànd, al dgì, se il strell i glin’iluminèadi parchè ognùn al pòssa un dì catèar la sόva. Guarda al mìa pianéta, l’è pròpria chi sóvra ad nu… ma cum l’è luntàn!

– L’è bèl, al dgì al serpènt. Ma cùssa iiat gnu fèar chi?

– A’iò avù di problèma con un fiór, al dgì al prinzipìn.

– Ah! l’à fatt al serpènt.

E i stin in silènzi.

– In du iini i òman? l’à riprés dop un poch al prinzipìn.  Un l’è sémpar da par lu in tal desèrt…

– Un l’è da par lu anch in mezz ala zènt, al dgì al serpènt.

Al prinzipìn a l’à guardèa par un poch:

– Tìa na bestia bùfa, tìa sutìl cmè un dìda…

– Ma a son più putènt d’un dìda d’un re, al dgì al serpènt.

Al prinzipìn al gà fat un surìs:

– Tum pèar brìsa dimόndi putènt… a t’an gà nièanch il zzamp… e tan pùa nièanch caminèar…

– Mi a póss traspurtèarat più luntàn che un bastimènt, al dgì al serpènt.

Al s’è girèa tut intòran a la cavìglia dal prinzipìn cmè un brazàlet d’ôr:

– Quel che mi a toch al tòrna ala tèra da in du l’è gnu. Ma ti tìa specièal e at vîan da na stréla…

Al prinzipìn al n’gà brìsa rispòst.

– Tum fa péna, ti acsì delicat, su sta Tèra acsì dùra. A prò aiutàrat se un dì at gniss al magón e la nostalgìa par al tó pianéta. A póss…

– Oh! A’ iò capì benìssim, al dgì al prinzipìn, ma parchè scòrat sémpar par enìgmi?

– Mi at cat la soluziόn par tut.

E i stiin in silènzi.

Cap. XVIII

Travarsànd tut al desèrt al prinzipìn l’à incutrèa sόl un fiór: un fiór con tri pètal, un fiùrin, un fiór da nìeant…

– Buon dì, al dgì al prinzipìn.

– Buon dì, al dgì al fiór.

– In du iini i’òman? al dmandì al prinzipìn.

Un dì al fiór l’avèava vist passèar na caravàna:

– E di òman? Agnè, mi a créd, sìa o sèt. A iò vist dimóndi ann fa. Ma a nàn ssa brìsa in du truvèari. Al vént a li porta ad zzà e ad là… in gan brìsa radìs, e quést algh dà fastìdi.

– Addio, al fì salutànd al prinzipìn.

– Addio, agh rispòs al fiór.

Cap. XIX

Al prinzipìn al scalì na muntàgna élta. I tri vulcàn i ìearan il sól tre muntàgn cl’avìss mai vist e igh rivèavan ai znùacc, e al druvèava al vulcàn smurzèa cmè sal fuss un sgabèl. «Da na muntàgna élta cmè quésta,» al sgì cunvìnt, «a póss vedar, tut in na vòlta, al pianéta e tutt i òman…» Ma alnè brìsa stèa bόn ad védar che di spuntùn ad ròcia che il taièavan cmè curtìa.

– Buon dì, al dgì tant par dir.

– Buon dì… buon di’… buon dì… al gà rispòst l’èco.

– Chi siiv? al dgì al prinzipìn.

– Chi siiv… chi siiv… Chi siiv… al gà rispost l’èco.

– A sii mìa amìgh, mi a son daparmì, al dgì.

– Mi a sson daparmì… mi a sson daparmì… mi a sson daparmì… al gà rispost l’èco.

«Che pianéta bùf! a ghè gnu da dir, l’è tut sech, pìn ad spunciùn e tut salèa. E ai òman agh manca l’imaginaziόn, i ripètan sémpar quél che agh sagh dis… Da mi a gavèava un fiór e al ciacarèava sémpar par prim… »

Cap. XX

A fòrza ad caminèar, par tant temp, tra la sàbia, ròcc e nev, al prinzipìn l’à catèa na strèa. E tutt il strèa iil pòrtan vers i òman.

– Buon dì, al dgì.

L’ìeara in un giardìn pin ad rȏs.

– Buon dì, ii gan rispòst il rȏs.

Al prinzipìn a li guardèava. Il parèavan tùti cumpàgni al sò fiór.

– Chi siiv? algh dmandì pin ad maravéia.

– A ssen dil rȏs, ii gan dit.

– Ah, al dgì al prinzipìn

E si sentì molto infelice. Il suo fiore gli aveva raccontato che era il solo della sua specie in tutto l’universi. Ed ecco che ce n’erano cinquemila, tutte simili, in un solo giardino. TRADURRE

– Ah! al fiόr al srév stèa dimòndi rot, al dgì si desse CONTROLLARE TRADUZIONE, se l’avìss vist un quèl cumpàgn… Agh sré gnù ad sicùr la toss e l’avrév fat fìnta ad murìr…par la vargògna. E mi  a duvrév fàragh védar che a m’interèss ad lu, parchè se no, par umilàarum, al srè bon ad lasàras pròpria murìr.

E al sgì ancora: 

– A cardèva d’èssar un sgnόr parchè a gavèava un fiόr ùnich in tut al mond,  ma invénzi l’è na rôsa cmè tant èaltri. Lìa e i trì vulcàn (chi m’arrìvan ai znùacc, e un ad quésti, fòrsi, l’è smurzèa par sèmpar) in fan brìsa ad mi, un prinzipìn dimόndi impurtèant…”

E a sèadar in tl’èrba, al zzighèava.

 

  

Cap. XXI

Pròpria alóra è saltèa fóra na vόlp:

– Buon dì, al dgì la vόlp.

– Buon dì, l’à rispòst, vultàndas, al prinzipìn con educaziόn: ma an ghìeara inciùn.

– A ssòn chi, la dgì ancòra la vos, sot al mlèar…

– Chi ìiat? Tìa dimóndi bèla…

– A ssón na vόlp, al dgì la vόlp.

– Viénat a zughèar con mi? al gà dmandèa al prinzipìn. A ssón acsì zò ad bàgara…

– An pòss brìsa zughèar con ti. An ssòn brìsa domestichèada.

– Ah! pardónum, al dgì al prinzipìn.

Ma dop avéragh pinsèa un mumént al dgì:

– Ma cùssa vòlal dir ‘domestichèar’?

– Ti, tan îia brìsa ad stil bànd chì; cùssa zércat?

– A zzérch ii òman. Csa vol dir ‘domestichèar’?

– Ii òman, la dgì la volp, i gan i fusìl e i van a càza. L’è un quel nuiós! Ii tièanan anch il galìn. L’è l’unich intarèss chi gan. Ti, zzèrcat dil galìn?

– No, al dgì al prinzipìn.Mi a zérch di amìgh. Cùssa vol dir domestichèar?

– L’è un quèl sminghèa da dimόndi temp. A vol dir, creàr di vìncul, di ligàm…

– Creàr di ligàm?

– Sicùr, la dgì la vόlp. Ti, fin adèss, par mi, tàn nìa èaltar che un putìn cmè aghn’è èaltar zzéntmìla. E angò brìsa bisógn ad ti. E nìeanch ti ad gà bisόgn ad mi. Mi, par ti, an’ssón èaltar che na vόlp cumpàgna ad éaltri zzéntmìla. Ma se ti at riéss a domesticàrum,  nu avrén bisógn l’un ad clèaltar. Ti at srév par mi, unìch al mónd e mi a dvintrò par ti, unìch al mónd…

– Finalmènt a tach a capìr, al dgì al prinzipìn. Agh’è un fiór…  a pens cal m’àva domestichèa.

– È pusìbil, la dgì la vόlp. Su la Tèra a càpita ad tut…

– Oh! Al n’è brìsa su la Tèra, al dgì al prinzipìn.

La vόlp l’è armèasa sùspesa:

– Su n’èaltar pianéta?

– Sì.

– Ghè di cazadùr su cal pianéta lì?

– No.

– Quest l’è un quèl cal m’intàressa! E dil galìn?

– No.

– Anghè nìeanta agh vàga pral so vèrs, la suspirèa la vόlp.

E pò l’è turnèada su i sò pinsìear:

– La mìa vìta l’è monòtona. Mi a dagh la càzza al galìn, e i òman i dan la càzza a mi. Tutt il galìn iss ssumìglian, e tutt ii òman iss ssumìglian. E l’è par quést che mi a ma stùf. Ma se tì t’um domèstich, la mìa vìta la srà cmè iluminèada: a tgnussrò l’armór di pass, difarìant l’un da cl’èaltar. L’un, l’um frév scapèar a lugàrum sòta tèra, invènzi, clèaltar, cmè al to pass, l’um farà gnir fôra da la tana cmé sa sintìss na bèla mùsica. E pò, guàrda! Védat? Là in fónd, a ghè dil pèzz ad furmént. Mi an magn brìsa al pan e nìèanch al furmént. Par mi, il pèzz ad furmént, in sèrvan a nìeant e i n’ùm dìsan nìeant. E min spièas, al fa un pόch ad tristéza… Ma ti, at gà di cavì d’ôr. Quànd at m’avrèa domestichèa, al’srà meravigliós: al furmént clè culór dl’ôr, l’um farà pìnsèar a ti. E um pìasrà sintìr l’armór dal vènt cal pàssa in tal furmént…

La volp l’à s’è mìssa mùta e la guardì al prinzipìn, par un poch ad temp, sènza dir nìeant:

– Par piàser … domèsticam.

– Ad vluntîeara, al gà rispòst al prinzipìn, però, angh’ò brìsa dimόndi temp. A iò da catèar di amìgh, e tgnóssar dimόndi quìa.

– An s’tgnòss che i quìa che iis’domèstican, la dgì la volp. I òman in gan più temp par tgnóssar nìeant. I cómpran dai marcantìn i quìa bèla fat. Ma sicóm a n’esìstan brìsa i marcantìn d’amìgh, ii òman i restan sènza amìgh. Se ti at vùa n’amìgh, domèsticam!

– Cùssa ass dev fèar?

– Ass dev èssar dimόndi pazièant. In prinzìpi tat mitrà a sìeadar un póch luntàn da mi, acsì, in tl’èrba. Mi at guardarò con la cóa dl’òc e ti at starà zzit: il paròl glin càusa ad malintìs. Ma ogni dì ach pàssa, at prà sìeadar sémpar più avsìn…

Al prinzipìn al turnì al dì dop.

– A srév stèa méi turnèar a la stéssa όra, la dgì la vόlp. Se ti at vìan, par esèmpi, tutt i dopmezzdì a il quàtar, mi a il trê a tacarò ad èssar cuntént, e la mìa cuntintéza la carsrà col passèar dal témp. Vers il quàtar, a tacarò ad agitèarum e ad èssar inquièt; a truvarò che la felizità la gà un cóst! Ma se an sò brìsa quànd at vìian an savrò mài preparàrum al côr par temp… L’amicìzia la pretènd… di ‘riti’.

– Cùss’el ‘un rito’? al dgì al prinzipìn.

– Ànch quést l’è un quèl sminghèa da dimόndi temp, la dgì la vόlp. L’è quél che al fa difarént un dì da clèaltar, un’όra da clèaltra.  Per esempi aghè ànch un ‘rito’ chi fan i mìa cazadùr: al zòbia i bàlan con il putlèti dal vilàg e alóra al zòbia al dvènta un dì meraviliόs. Mi arìv fìn a la vìgna. Se i cazadùr i baléssan in un dì qualsìasi, i dì ii srén tut cumpàgn, e an sa srév mài in vacànza.

E l’è stèa acsì che al prinzipìn l’è stèa bón ad domèstichèar la vόlp. E quand l’òra dla partènza la srà avsìn:

– Ah! la dgì la vόlp… A zzigarò.

– La cólpa l’è tóa, al dgì al prinzipìn, mi an vlèava brìsa fàrat dal mèal, ma ti t’à vlù che mi at domèstichess…

– L’è véra.

– Ma at zzigarà!

– Ad sicùr.

– Ma alóra cùssa agh guadàgnat?

– Agh guadàgn,  la dgì la vόlp, al culόr dal furmént.

E pò:

– Torna a guardèar il rôs e at capirà che la tóa, l’è ùnica, in tal mónd. Quànd at turnarà a salutèarum at cunfidarò un segrét.

Al prinzipìn al sn’andì a rivédar il rȏs:

– Vuàltri an sì brìsa cumpàgni a la mìa rôsa, vuàltri ansì ancòra nìeant. Ninssùn a v’à domestichèa e vuàltri anavì domestichèa ninssùn. Vuàltri a sì cum l’ìeara la mìa vólp. L’an n’ìeara che na vólp cumpàgna ad èaltri zzéntmìla. E acsì l’è dvintèada na mìa amìga e adèss par mi l’è ùnica in tal mónd.

Il rȏs ìearan a disàg.

– A sì bèli, ma a sì vuôdi. A nass pol brìsa murìr par vuàltri.  ‘Chiùnque’ alv véda, passànd, al cardrà che a sìdi cumpàgni a la mìa rôsa, ma sól lìa l’è più impurtèanta at tuti vuàltri, parchè l’è lìa che mi aiò d’âcuèa. Parchè l’è lìa che a iò miss sóta la campèana ad védar. Parchè l’è lìa che mi a iò vlù riparèar con un paravént. Parchè le lìa che a’iò difés dai basabò (i bruchi), cupàndli, (salvàndan du o tri da dèar al parpài). Parchè l’è lìa che a sintèava a lamentèaras o ànch a vantèaras e ànch quànd la tasèva. Parchè l’è la mìa rôsa.

E acsì l’è turnèa da la vólp:

– Addìo, al dgì.

– Addìo, la dgì la vólp. Ècco al mìa segrét. L’è dimόndi sémpliz: ass riess a védar bén sόl còl côr. I quìa chi cóntan iin an svédan brìsa con i ùacc.

– I quìa chi cóntan iin an svédan brìsa con i ùacc. L’à ripetù al prinzipìn par tgnìrssal in mént.

– L’è al temp che ti t’à passèa con la tò rôsa, clà fat la tò rôsa acsì impurtèanta.

– L’è al temp che mi aiò dedichèa a la mìa rôsa… al dgì al prìnzpin sot vos par gnìrssal in mént.

– I òman ii àn sminghèa stà verità chi, la dgì la vólp. Ma ti, tan dév brìsa sminghèarla. Ti a ta dvént responsabil par sèmpar ad quél che t’àdomestichèa. Ti tìa responsàbil dla to rôsa.

– Mi a sson responsàbil dla mìa rôsa… la ripetù al prinzipìn par an smingàrseal più.

Cap. XXII

– Buon dì, al dgì al prìnzpin.

– Buon dì, al dgì al contrulόr.

– Cssa fat chì? al dgì al prìnzpin.

– A smist i viazadùr a mill a la vòlta. A spedìss al trèno che a li trasporta, dil vòlt a dèstra e dil vòlt a sinìstra.

L’è un trèno ràpid, tut pin ad lus, cal fèava n’armόr fòrt cmè al trón, l’à fat tarmèar la cabìna dal contrulór.

– I gan tut na gran fùria, al dgì al prinzipìn. Ma cùssa zércni?

– An la sà nièanch al machìnista, al dgì al contrulór.

Un èaltar trèno ràpid, pin ad lus, al rivì cmè na frèccia in sens opòst.

– Tórnan bèla indrìa? al dmandì al prinzipìn.

– I n’iin brìsa quii ad prìma, al dgì al contrulór. L’è un scàmbi.

– Gan dèval brìsa bén al pòst in du ìearan prìma?

– An s’è mài cuntént din dù a sa stèa, al dgì al contrulór.

E a l’imprùvìs aghè stèa cmè l’ armór dal trón: un terz ràpid tut iluminèa.

– Cùrni drìa al prim che è passèa? al dmandì al prinzipìn.

– I dan a drìa a ninssùn, al dgì al contrulór. Là dentar i drùaman, o tut al più i sbàdacian. Sól i putìn i tîenan al nas spaplèa cóntra i fanastrìn. Quìi sì chi iin furtunèa, al dgì al contrulór.

Cap. XXIII

– Buon dì,» al dgì al prinzipìn.

– Buon dì,» al dgì almarcantìn.

L’ìeara un marcantìn ad pìlul ‘speciali’ che il calmàvan la sèe. Ass nìn tulèava ùna a la smèana e an’à ssintèava più al bisógn ad bévar.

– Parchè véndat cla ròba lì? al dgì al prinzipìn.

– L’è tut temp sparmièa. Chi sni inténd ii’an fat di càlcul: ass rispàrmìa zzinquàntatrì minùt la smèana.

– E cùssa s’in fal ad sti zzinquàntatrì minùt?

– A snin fen quél ca vlén…

«Mi, al dgì al prinzipìn, ss’avèss zzinquàtatrì minùt da spèndar, a caminarè adèasi, adèasi, un pass a la vòlta… vèrs na funtèana…

Cap. XXIV

Ormài ìeara bèla passèa ott dì, da quànd um son truvèa a pìa con l’aeroplàn in tal dèsert. E avèava ascultèa la stòria dal marcantìn, bvand l’ùltma góza dla mìa pruvìsta d’âcua:

– Ah! agh dgì al prinzipìn, iin dimóndi graziùs i tùa ricòrd, ma mi an’ò ancòra giustèa al mìa areoplàn, angò più nìeant da bévar, e a srév cuntént ànca mi, se a pssis caminèar adèasi, adèasi, vers na funtèana!

– Al mìa amìgh, la vólp, lum dgì…

– Càro al mìa umét, ans tràta più dla vólp!

– Parchè?

– Parchè a murirèn ad sèe…

Al n’avèava brìsa capì al mìa rasunamént ed al m’à rispòst:

– Al fa ben ad avér avù n’amìgh in tla vìta, anch se dop ass mûar. Mi, mi a sson dimóndi cuntént d’àver avù cmè amìgh, na volp… 

Lan stìma i prìgual, lan gà mài fam e nîeanch sèe.  Agh bàsta un póch ad sôl…

Ma al m’à guardèa e l’à rispòst al mìa pìnsiar:

– Ànca mi a gò sèe… zzarchén un pόz.

A iò avù un gest ad stufìsia: l’è un quél asùrd zzarchèar un pόz, a chèas, acsì sènza savér indù zzarchèaral, in mez ad un dèsert immèns. Tutavìa ass’ sén miss a caminèar.

Dop avèr caminèa par di gli or in silènzi, è gnù la nòt, ed il strell il tàcharan ad impièaras. A li vdèava cmè n’insùni, con la fîeavra cla m’ìeara gnùda par la sèe. Il paròl dal prinzipìn il balèavan in tla mìa mént:

– Gat sèe ànca ti? agò dmandèa.

Ma a la mìa dmèanda al n’à brìsa rispòst. Lum dgì sól:

– Un póch d’âcua la pol fèar bén ànch a l’ànma…

A n’ò brìsa capì la so rispósta, ma a sson stèa zzit… A m’è gnu in mént che an ass sduvèava  brìsa interughèaral.

L’ìeara stuf. Al sé missa sìeadar, e mi avsìn a lù. Dop un póch ad sìlenzi… al dgì ancóra:

– Il strell iin bèli par un fiór che an svèd brìsa…

Agò rispóst: «e zzà,» e aiò guardèa, in sìlenzi, il pigh, gli ond dla sàbia sot a la lùna.

– Al dèsert l’è bèl, al dgì.

Ed era vero. DA TRADURRE A mi al dèsert al m’è sèmpar piasù: un, ass met a sìeadar su na dùna ad sàbia, an’assvèd e an ass’ssîant nîeant. Eppùr aghè quél che al risplènd in tal silènzi…

– Quél che al fa bèl al dèsert, al dgì al prinzipìn, l’è che da na quàlch bànda aghè un pόz…

Um sson maravià ad càpir a l’imprùvis clà lus misteriósa ca parèava che la sàbia la fess in tal silènzi. Quànd mi ìeara cinìn a stèava in na cà antìga, e una legènda  la vlèava che agh fuss lughèa un tesôr.  Naturalmént ninssùn l’è mai stèa bón a catèaral e fòrsi ninssùn a l’à mai zzarchèa. Epùr l’incantàva tùta la cà. La mìa cà la lughèva un segrèt in tal fónd dal so côr..

– Si, a dgì al prinzipìn, che se ass ciacára d’na cà, dil strell o dal dèsert, quél che a la rend na beléza… a nass véd brìsa.

– A ssón cuntént, al dgì al prinzipìn, che ti at sip dacòrd con la mìa vólp.

Agh tachèava gnìragh son e alóra a l’ò tolt in spàla e um sson miss a caminèar.   Ièara cumòss, um parèava ad purtàr un tesôr dimóndi delicàt, um parèava anch che su la Tèra a nagh fuss nìeant ad più fràgil. A guardèava a la lus dla lùna, cla front pàlida, chi ùacc srèa, cal ciùfin ad cavì chi tarmàvan al vènt, e um’gèva, tra mì: quél che ass véd ad fôra al n’è èaltar che la scòrza. Al più impurtèant, l’è ad dèntar e al nass véd brìsa…

E sicóm al prinzipìn al gavèava un mez surìs sùi làbar, um son dit ancòra: «Ecco, quél che um cumuàv ad più in st’umarìn indurminzèa: l’è la so fedeltà a un fiór, l’è la figùra d’na rôsa clà risplénd in lu, cmè la fiàma d’na làmpada, anch quànd al drùam…» E mi, al pinsèava ancòr più fràgil! Bisògna diféndar il làmpad dal vènt ca li pol smurzèar…  

E acsì, caminànd, quànd ass livì al sôl, aiò catèa al póz.

Cap. XXV

– Ii òman, al dgì al prinzipìn, i s’inbùsan in ti trèni, ma in san brìsa cùssa i zzércan. Alóra i s’angùstian, e i giràn intónd…

E la cuntinuèa a ciacareàr: 

– A n’val brìsa la péna…

Al pόz che a ssen stèa bun ad catèar al n’ìeara brìsa cumpàgn a quì dal Sahàra: i pùz  sahariàn iin di bùs scavèa in tla sàbia. Quést chi l’ìeara cumpàgn al pόz d’un vilàg, ma tut intòran anghìeara vilàg ed um parèava d’insugnèarum.

– Cum el pusìbil, a dgì al prinzipìn, c’agh sìa tùt prónt: agh’è la zirèla, la sécia e la còrda…

Aghè gnù da rìdar, e dop avér ciapèa la còrda, l’à fat funzionèar la zirèla. E quésta la stcirlèava, cmè na vècia bandìrola ruznìda, al vènt.

– Sìiantat? al dgì al prinzipìn, nu a dasdèn al pόz e lu al cànta…

Mi an vlèva brìsa cal féss fadìga e aiò dit:

– Lassa fèar a mi; l’è trop pés par ti.

Piàn piàn aiò tirèa la sécia sul pόz, mantgnièndla in equìlibri. In til mìa urècc a gavèava ancóra al lamènt dla zirèla e in tl’âcua clà tarmèava ancora, avdèava tarmèar al sôl.

– Agò sèe ad st’âcua chì, al dgì al prinzipìn, dam da bévar…

E aiò capì quèl cl’avèva zarchèa!

Aiò tirèa su la sécia purtàndla a l’altèza dla só bóca. L’à bvu con ii ùacc ssrèa. L’ìeara un quèl dolz cmè na fèsta. L’âcua l’ìeara più bóna d’ogni èaltar quèl. L’ìeara nàta dal gran caminèar sóta il strell, dal lamént dla zirèla e dla mìa fadìga. Al fèava bén al côr, cmè sal fuss un regàl. Quand a ìeara cinìn, il lus dl’àlbar ad Nadàl, la mùsica dlà Méssa ad mèza not, la delicatèzza di surìs, i fèvan splèndar i regàl ad Nadàl ch’ii um purtèavan.

– Da ti, ii òman, al dgì al prinzipìn, ii cultivàn zzìnch mìla rȏs in tal stess giardìn… e in tròvan brìsa quèl chi zércan…

– Il nal tròvan brìsa, a gò rispóst.

– E acsì quél che i zércan il pren truvèar in na sóla rôsa o in un póch d’âcua…

– Sicùr, agò rispost.

E al prinzipìn l’à dit ancòra:

– Ma ii ùacc, ìin orb. Ass dev zarchèar col côr.

Mi avèva bvù. A respirèava bén. La sàbia ad prìma matìna, l’ìeara culόr dal mèl.  A ìeara cuntént anch dal culόr dal mèl. Alόra parchè um sintèava acsì angustièa…?

– At dev mantgnìr la tò pruméssa, lum dgì al prinzipìn, cl’ìeara turnèa a sìèadar avsìn a mi.

– Che  pruméssa?

– La musaròla, la musaròla par la mìa pîeagra… a sson responsàbil mi, ad cal fiór!

Aiò tirèa fóra da la bissàca i mìa schizz. Al prinzipìn quànd a iià vist, al dgì ridànd:

– I tó baobàb iiùn pèaran di càvul…

Mi, ca’ ìeara acsì orgogliòs di baobàb!

– La tò vólp… il so urècc… ii’iùm pèaran un pόch di còran… iin tròp lungh!

E a ghè gnù ancòra da rìdar.

– Tìa ingiùst, umarìn, mi a savèava sόl disgnèar di bòa dal d’èntar e dal fôra.

– Oh, andrà tùt bén listèss, al dgì, i putìn i capìssan.

Aiò disgnèa, dóncana, na musaròla. Ed in tal cunsgnàrla, a me gnu na stréta al côr:

– Ti at gà di progèt che mi an tgnoss brìsa…

Ma al m’à brìsa rispòst; invènzi al m’à dit:

– Sat, admàn al srà l’aniversèari ad quànd a son caschèa su la Tèra…

E po’, dop un póch ad silènzi, al dgì ancòra:

– A ìeara caschèa chi avsìn…

E l’è dvantèa róss.

E da nóv, senza rendrùm cónt, aiò pruveà un póch ad spiasèr. Però a m’è gnù da dmandèar:

– Alóra, al n’è brìsa par chèas, che cla matìna che a tò tgnussù, ti at girèav tut da par ti a mil e mil chilòmetri ad distànza da un zéntar abitèa! Turnàvat vèrs al post in du tìa caschèa?

Al prinzipìn l’ìeara dvintèa róss, n’èaltra vòlta.

E con un póch d’agitazión, a gò dit:

– Par l’aniversàri, fòrsi?

Al prinzipìn l’è gnu róss, n’èaltra vòlta. An’à mai rispòsta a il dmand, ma quànd a sa dvènta rùss a vol dir «sì», n’èl brìsa vera?

– Ah! mi agh dgì, a iò pôra…

Ma al m’à rispòst:

– Adèss at dév lavurèar. At dév turnèar dal to mutór. A t’aspèt chì. Assà vdén admàn sìra…

Ma a n’ìeara brìsa tranquìl. A m’è gnu in mént, dla vólp. Ass rìstcia ad zighèar un póch, se a sè stèa domestichèa…

Cap. XXVI

Agh’ìeara ad bànda dal pόz un mur véc, in ruvìna. Quànd a sson turnèa dal mìa lavór, al dì dóp, ad sìra, aiò vist da luntàn al mìa prinzipìn cal ssìeara miss a sìeadar, con il gàmb in sbindlùn, sul mur.

Aiò sintù cal ciacarèava:

– An at ricòrdat più? al dgèava. Al né pròpria brìsa chi!

Sènza dùbi agh’ìeara n’àltra vós che agh rispundèava, parchè, ad rimànd, al gavèava replichèa:

– Sì! Sì! L’è pròpria quést chi al dì, ma al n’è brìsa quést al pòst…

Acsì aiò cuntinuèa a caminèar vers al mùr. An’vdèava e an sintèava brìsa ancòra cl’èaltra parsóna. Tutavìa al prinzipìn l’à vlù dir ancòra:

– …Sicùr.  Ti at tgnirà in du i tàcan i mìa sìgn in tla sàbia. Ti an dév far èaltar che apstèarum là. Agh sarò sta nòt.

A ìeara a vint mètar dal mùr e an vdèva ancòra nìeant.

Al prinzipìn al dgì ancòra, dop èssar stèa in silènzi:

– Gat dal bón velén? Îat sicùr dan fàrum sufrìr par tròp temp?

Um sson farmèa. A gavèava al côr cal ssa strichèava, ma ancòra an avèava brìsa capì.

– Adèss, tìrat in là, che a vòi gnìr zzò!

Alóra ànca mi aiò guardèa ai pìa dal mùr e aiò fat un sèalt! Agh’ìeara là, avsìn al prinzipìn, drit, un serpentìn ad chi zal, ch’it còpan in trènta sgund. Aiò sùbit miss la man in bissàca par tùar la rivoltèla e um sson miss a cûrar; ma aiò fat dimóndi armór e acsì al serpènt l’è slissèa vìa, in tla sàbia, in silènzi e sènza fùria al s’è insprichèa tra il pred con un stcìfel, apèna percetìbil. A sson arivèa davànti al mùr giùst in temp par tùar in spàla al mìa ùmarìn, sbiàvad cmè la név.

– Cuss’èla sta stòria! Adèss tîat miss a ciacarèar coi serpìant?

Aiò sfat la sò sciàrpa d’ôr e a gavèava bagnèa la tèsta, sòvra gli urécc e dèa da bèvar. E adess an mà tintèava più ad dmandèaragh nìeant. Lum guardì tut sèri e lum strichì i brazz intòran al col. A sintèava bàtar al só côr cmè quél dn’uslìn cal mùar, mazzèa dai cazàdur. Lum dgì:

– A son cuntènt ca t’av truvèa quél che a manchèava al tò mutόr. At pùa turnèar a cà tóva…

– Cum fat a savéral!

A stèava  pròpria par dìragh che, par furtùna, a ìeara riussì in tal mìa lavόr! A la mìa dmànda, al n’avèava brìsa rispòst, ma in cumpèns al dgì:

– Ànca mi, ìncùa, a tòran a cà…

E po dòp, con na grànd malincunìa:

– L’è dimόndi più luntàn… l’è dimόndi più difìzil…

Um sintèava che a mìeara drìa capitèar un quèl straùrdinari. A màl strichèava in ti brazz, cmè al fuss un putìn, ma um parèava cal caschèss zzò in un pόz, sènza che mi an psìss far nìeant par tratgnìral…

L’ìeara sèri e pers in ti sò pinsiéar:

– Agò la tò pîeagra… e agò la cassèta par la pîeagra. Agò anch la musaròla…

E al fì un surìs pin ad malincùnia.

Aiò sptèa par un bel pόch ad temp. A gavèava la sensazión che a pόch a pόch al sà scaldìss:

– Car al mìa umarìn, t’à ciapèa pôra eh…

Ma al s’è miss a rìdar con tenèreza:

– A gavrò dimóndi più pôra stasìra…

Um son sintì zlèar al sàngv da nόv, um parèava che a nagh fuss più nìeanta da fèar. E acsì, aiò capì, can psèava supurtèar l’idèa dan sintìr più cal so bèl mòd ad rìdar; l’ìeara par mi cmè na funtèana in tal dèsert.

– Umarìn, a vói sintìrat a rìdar…

Ma lum dgì:

– Al srà n’an, stanòt. La mìa strèla la sarà pròpria su al pòst indù a sson caschèa l’an passèa.

– Ùmarin, par chèas, cla stòria dal serpènt, dl’apuntàmeant e dlà strèla, al n’è brìsa cal sìa un brut insùni…

Ma aln m’à brìsa rispòst. Al dgì:

– Quél cl’è impurtèant aln’ssvéd brìsa…

– Sicùr…

– L’è cmè par al fiór. Se ti at vùa ben an fiόr che al sta in na strèla, l’è dólz e bèl guardèar al zìal ad nòt. Tùti il strell il pèaran fiúridi.

– Sicùr…

– L’è cmè par l’âcua. Quéla che ti at m’à dèa da bevèar, l’ìeara cmè na mùsica, agh’ìeara la zirèla e agh’ìeara la còrda… t’arcòrdat… L’ìeara bòna.

– Sicùr…

– A la nòt, at guardarà il strell. La mìa l’è tròp cìna parchè mi at pòssa mustrèar indù lass tròva. L’è mei acsì. La mìa strèla la srà par ti ùna dil tànti strell che ils tròvan in tal zìal. Acsì, at piasrà guardèar tùti il strell. Tùti, il srén dvintèadi amìghi. E po’, at voi fèar un regàl…

E al s’è miss a rìdar n’èaltra vòlta.

– Ah! Umarìn, mìa umarìn, um pièas sintìr la tò ridùda!

– E pròpria quést chi l’è al mìa regàl… al sarév cmè par l’âcua…

– Mo cùssa vùat dir?  

– Il strèl par i òman, il nin brìsa sèmpar quèli: par qùii ach viàza i glin dil guìd. Par di èaltar i glin sól dil lusìn. Par èaltar ancòra, i sapîant, iin di problèma. Par al mìa om d’afàri ìearan dl’òr. Ma tùti stil strell iin dìsan nièant, glîn mùti. Ti, ti  t’avrà dil strell cmè ninsùn al mónd…

– Mo cùssa vùat dir?

– Quand a la nòt, ti at guardarà al zìal, dal mumént che mi a stagh in ùna ad quèli e dal mumént che mi a ridarò, alóra par ti al srà cmè se tùti il strell il ridèssan. At parrà che tùti il strell il rìdan!

E ancòra, aghè gnù da rìdar.

– E quànd tat srà cunsulèa (un als cunsóla sémpar), at sarà cuntént d’avérum tgnussù. At sarà sémpar al mìa amìgh. E t’gnirà vóia ad rìdar con mi. E dil volt, at vrirà la fnèstra, acsì, sól pr’al gust ad fèaral… E i tó amìgh iss sa stupiràn ad védrat rìdar in tal méntar c’at guèard al zìal. E ti at dirà: «Il strell iùm fan sémpar rìdar!» e i to amìgh i cardràn che at sip dvintèa mat. Acsì mi a t’avrò fat un bèl scherz..

E aghè gnù ancòra da rìdar.

– Al srèv cmè se mi a t’avess dèa, invènzi dil strell, un mutc ad sunài chi sàvan rìdar…

E la ridù ancòra. Sùbit dop al s’è miss sèri:

– Sat… sta nòt… brìsa gnir.

– Mi an vòi brìsa lassèarat.

– A parrà che mi a stàga mèal, cum parrà che mi a sìa drìa murìr. Brìsa gnir a védar, an val brìsa la pèna…

– Mi an vòi brìsa lassèarat. 

MA ERA PREOCCUPATO. DA TRADURRE
– Quést a tal digh… ànch par al serpènt. An vòi brìsa che al t’mòsga… I serpîant iin catìv. Al tpol musghèar par al piasèr ad…

– An voi brìsa lassèarat.

Ma aghè stèa un quèl cal l’à rassicurèa:

– Mo l’è véra che agh mànca al velén par la sgònda musghèa…

Cla not lì, an l’ò brìsa vìst mètrass in viàz. Al sìeara dileguèa sènza fèar armór. Quànd finalmènt a sson stèa bón ad ciapèaral, al caminèava dezìs, al gavèava un pass svèlt. L’um dgì sól:

– Tìa chi…

E al m’à ciapèa par man, ma ancòra als turmintèava:

– T’avù tòrt. Ad garà spiasér. A pòss parèr mòrt e l’an srà brìsa véra…

Mi a stèava zìt.

– Capìssat? L’è tròp luntàn. An poss brìsa purtèar al mìa còrp con mi, parchè l’è dimóndi pes.

Mi a stèava zzit.

– Ma al srà cmè par na vècia scòrza abandunèada; il scòrz vèci i glìin brìsa trìsti, anch se abandunèadi…

Mi a stèava zzit.

Al sìeara un póch avilì. Ma al fì ancòra un sforz:

– Al ssrà bèl, sat. Ànca mi a guardarò il strell. Ogni strela la ssrà cmè un póz con na zirèla ruznìda. Tuti il stréll im daràn da bèvar…

Mi a stèava zzit.

– Al srà dimóndi divertènt! Ti at gavrà zzinchzzéntmiliùn ad sunài, mi gavrò zzinchzzèntmiliùn ad funtèan…

E ànca lu al s’è miss zzit, parchè a gh’ìeara gnù al magón.

– Al póst l’è quél là. Làssum fèar un pass da par mi.

Al s’è miss a sîeadar parchè al gavèava pôra. E al dgì ancòra:

– Sat… al mìa fiór… a son responsàbil mi! E l’è acsì débal e acsì ingènuv! Al gà quàtar spîn da nìeant, par difèndras dal mónd…

Um son miss a sîeadar ànca mi parchè an pssèva più stèar in pìa. Al prinzipin al dgì:

– Ecco… l’è tut chi…

Esitò ancora un poco, poi si rialzò. Fece un passo. Io non potevo muovermi. DA TRADURRE

Aghè stèa un guizzo TRADURRE zal, a la cavcèla. Al putìn al rastì imòbil par un sgond. L’an fì nìèanch un vers. Al caschì lentàment cum a càsca n’àlbar. Al n’à fat nìeanch armòr, cascànd su la sàbia.

Cap. XXVII

E adèss, iin bèla passèa sìa ann e stà storia an l’ò mai cuntèada. Quànd a son turnèa, i mìa amìgh, ìiearan dimóndi cuntîant ad vedrum, ma mi, invèzi, am’ ìeara intristì e a gèava: «L’è la stufìsia…».

Adèss un póch la m’è passèada, ma…brìsa dal tut. A so però che al prinzipìn l’è turnèa sul sò pianéta, parchè ad prìma matìna an’ò più truvèa al sò corp. Al n’ìeara brìsa un corp pés… e al sl’è purtèa vìa. E um pièas, ad nòt, scultèar il strell:iin come zzinchzzéntmiliùn ad sunài.

Ma ècco che a càpita un quèl straudinèari. A la musaròla disgnèada pral prinzipìn, um son sminghèa ad zuntèaragh la curégia ad curàm! Al prinzipìn al n’avrà mài pssù mètar la musaròla a la pîeagra. Alóra a m’admànd: «Cùssa srà capitèa sul sò pianéta? Fòrsi la pîeagra l’à magnèa al fiór…»

E altri volt um digh: «Sicùr che no! Al prinzipìn, tùt il nòt, al met al sò fiór sòta la campèana ad védar e al bàda a la so pîeagra…» Alóra a sson cuntént e tùti il strell, il rìdan ànca lor.

E altri volt um digh: «Na vòlta o l’èaltra als distràe: al s’è sminghèa la campèana ad védar, opùr la pîeagra l’è gnùda fóra durànt la nòt senza fèar armór. Alóra i sunài i zzìgan e i dvèntan tut làgarmun.»

L’è tùt un grànd mistèri. Par vuàltar che cmè mi, a vlì bén al prinzipìn, càmbia tùt in tl’univèrs se in tun quàlch pòst, anass’sà brìsa in dóv, na pîeagra che an tgnùssen brìsa, l’à magnèa na rôsa.

Guardè al zìal e dmandèv: la pîeagra a la magnèa o an’nlà brìsa magnèa al fiór. E a vdrì che tùt càmbia…

Ma i grànd iin sran mài bùn ad càpir parchè cal quél chi al sìpa acsì impurtèant.

Quést chi l’è par mi al più bèl, ma ànch al più malincònich paesàg dal mónd. L’è al stess paesàg dla pàgina ch’avèn bèla passèa. A l’ò disgnèa n’èaltra vòlta parchè a vòi che al vdìdi bén. L’è chì che al prinzipìn al s’è vist par la prìma vòlta su la Tèra e dòp l’è sparì.

A vói che a guardédi cal paesàg chi con dimóndi atenzión, per èssar sicùr ad tgnóssral, se un bèl dì, a farì un viàz in Àfrica, in tal dèsert. E se av càpita ad passèar dad là, av sùplich, da n’àver brìsa fùria: farmèv un mumént sóta il strell! E se par chèas un putìn alv’viian incòntra, se al rìd, se al gà i cavì culór dl’ôr, se aln rispónd brìsa quànd al s’intéroga, ad sicùr indvinarì chi l’è. A m’arcmànd d’èssar amàbil e delicàt! Brìsa lassàrum in tlà malincònia: scrivìm sùbit cl’è turnèa…

Antoine de Saint-Exupéry